Szpiczak mnogi i nowotwory złośliwe z komórek plazmatycznych (C90): zachorowania w Polsce

Grupa C81–C96: Nowotwory złośliwe, o potwierdzonym lub przypuszczalnym pierwotnym charakterze, tkanki limfatycznej, układu krwiotwórczego i tkanek pokrewnych · Dane: Narodowy Instytut Onkologii im. Marii…, Centrum e-Zdrowia, Rejestr Systemów Ko…, GUS, Bank Danych Lokalnych, „Ludność o…, okres KRN 2000–2023; GUS: ludność 31 XII 2023 · aktualizacja 2026-10-02

W 2023 r. do Krajowego Rejestru Nowotworów zgłoszono 2 119 zachorowań z kodem C90 (szpiczak mnogi i nowotwory złośliwe z komórek plazmatycznych) — 5,63 na 100 tys. mieszkańców Polski. Wobec średniej z lat 2000–2004, czyli 1 097 zachorowań rocznie, liczba zgłoszeń wzrosła o 73 proc. Najwyższą zapadalność surową w 2023 r. ma grupa wieku 75-79: 25,22 na 100 tys. osób w tym wieku. To liczby o zachorowaniach, nie o leczeniu: zbiór nie mówi, ilu chorych się leczyło ani z jakim wynikiem.

Liczby

Zachorowania zgłoszone w 2023 r.: 2 119 zachorowań — 20. z 98; mediana 98 kodów: 323Wśród 98 kodów ICD-10 w tym zbiorze C90 ma 20. największą liczbę zgłoszonych zachorowań (2 119 wobec 323 zachorowań w medianie wszystkich kodów).
Zapadalność surowa w 2023 r.: 5,63 na 100 tys. mieszkańców — 20. z 98; mediana 98 kodów: 0,86Wśród 98 kodów ICD-10 w tym zbiorze C90 ma 20. najwyższą zapadalność surową (5,63 wobec 0,86 na 100 tys. mieszkańców w medianie wszystkich kodów).
Zmiana: średnia 2000–2004 wobec 2019–2023: 73 % — 35. z 98; mediana 98 kodów: 36Liczba zgłoszeń z kodem C90 wzrosła o 73 proc. To 35. wartość ze 98 kodów; mediana wszystkich kodów to wzrost o 36 proc.
Udział kobiet w zachorowaniach 2023 r.: 48,8 % zgłoszeń — 46. z 98; mediana 98 kodów: 46,8Wśród 98 kodów ICD-10 w tym zbiorze C90 ma 46. najwyższy udział kobiet (48,8 wobec 46,8 % zgłoszeń w medianie wszystkich kodów).
Udział osób 65+ w zachorowaniach 2023 r.: 69,3 % zgłoszeń — 24. z 98; mediana 98 kodów: 56,4Wśród 98 kodów ICD-10 w tym zbiorze C90 ma 24. najwyższy udział osób po 65. roku życia (69,3 wobec 56,4 % zgłoszeń w medianie wszystkich kodów).
Powiaty ze zgłoszeniem w 2019–2023: 380 z 380 powiatów — 1. z 98; mediana 98 kodów: 331Wśród 98 kodów ICD-10 w tym zbiorze C90 ma najszerszy zasięg geograficzny zgłoszeń (380 wobec 331 z 380 powiatów w medianie wszystkich kodów).

Wskaźnik	Wartość	mediana 98 kodów	Pozycja	Okres
Zachorowania zgłoszone w 2023 r.	2 119 zachorowań	323	20/98	2023
Zapadalność surowa w 2023 r.	5,63 na 100 tys. mieszkańców	0,86	20/98	2023
Zmiana: średnia 2000–2004 wobec 2019–2023	73 %	36	35/98	2000–2023
Udział kobiet w zachorowaniach 2023 r.	48,8 % zgłoszeń	46,8	46/98	2023
Udział osób 65+ w zachorowaniach 2023 r.	69,3 % zgłoszeń	56,4	24/98	2023
Powiaty ze zgłoszeniem w 2019–2023	380 z 380 powiatów	331	1/98	2019–2023

Zachorowania zgłoszone w 2023 r. Liczba zgłoszeń do Krajowego Rejestru Nowotworów, nie liczba chorych i nie liczba leczonych. Jedna osoba z dwoma różnymi nowotworami stoi w dwóch kodach.
Zapadalność surowa w 2023 r. Zgłoszenia na 100 tys. mieszkańców Polski (37 636 508 osób, GUS, stan 31 XII 2023 r.). Współczynnik surowy: nie jest ustandaryzowany względem wieku.
Zmiana: średnia 2000–2004 wobec 2019–2023. Porównanie dwóch pięcioletnich średnich, nie dwóch pojedynczych lat. Wzrost zgłoszeń może znaczyć więcej zachorowań, lepsze wykrywanie albo lepszą sprawozdawczość — zbiór nie rozstrzyga, która z tych rzeczy zadziałała.
Udział kobiet w zachorowaniach 2023 r. Zbiór ma tylko dwie kategorie płci. Przy nowotworach narządów jednej płci udział wynosi 0 albo 100 proc. i nic nie mierzy.
Udział osób 65+ w zachorowaniach 2023 r. Suma pięciu grup wieku od 65-69 do 85+ w podziale z pliku Krajowego Rejestru Nowotworów.
Powiaty ze zgłoszeniem w 2019–2023. Powiat bez wiersza w zbiorze nie wchodzi do tej liczby. Zbiór nie mówi, czy powiat to miejsce zamieszkania chorego, czy miejsce rozpoznania.

Zgłoszenia rok po roku (2000–2023)

Mianownikiem współczynnika jest ludność Polski z tego samego roku (GUS, stan 31 XII). Współczynnik jest surowy: nie jest ustandaryzowany względem wieku, więc samo starzenie się ludności podnosi go przy niezmiennej zachorowalności w każdym roczniku.

Rok	Zgłoszenia	Na 100 tys.	Udział w zgłoszeniach roku (98 kodów)
2000	970	2,54	0,82 %
2001	991	2,59	0,81 %
2002	1 118	2,93	0,89 %
2003	1 172	3,07	0,92 %
2004	1 235	3,24	0,95 %
2005	1 340	3,51	0,98 %
2006	1 269	3,33	0,93 %
2007	1 313	3,44	0,94 %
2008	1 402	3,68	0,98 %
2009	1 363	3,57	0,92 %
2010	1 366	3,55	0,94 %
2011	1 431	3,71	0,96 %
2012	1 522	3,95	0,96 %
2013	1 618	4,20	1,01 %
2014	1 610	4,18	0,98 %
2015	1 661	4,32	0,98 %
2016	1 596	4,15	0,94 %
2017	1 721	4,48	1,01 %
2018	1 760	4,58	1,01 %
2019	1 855	4,83	1,05 %
2020	1 584	4,16	1,06 %
2021	1 845	4,87	1,06 %
2022	2 067	5,47	1,12 %
2023	2 119	5,63	1,10 %

Płeć i wiek (2023)

Płeć	Zgłoszenia	Ludność	Na 100 tys. osób tej płci
Kobiety	1 035	19 454 109	5,32
Mężczyźni	1 084	18 182 399	5,96

Zbiór ma dwie kategorie płci i nic poza nimi.

Grupa wieku	Kobiety	Mężczyźni	Razem	Ludność	Na 100 tys.
00-04	0	0	0	1 631 988	0,00
05-09	0	0	0	1 983 572	0,00
10-14	0	1	1	2 051 068	0,05
15-19	0	1	1	1 909 096	0,05
20-24	0	0	0	1 786 731	0,00
25-29	0	0	0	2 083 051	0,00
30-34	3	4	7	2 573 966	0,27
35-39	6	9	15	2 990 800	0,50
40-44	11	19	30	3 177 592	0,94
45-49	27	40	67	2 929 547	2,29
50-54	65	64	129	2 443 343	5,28
55-59	76	88	164	2 182 033	7,52
60-64	117	120	237	2 343 827	10,11
65-69	185	210	395	2 519 590	15,68
70-74	208	226	434	2 108 909	20,58
75-79	174	159	333	1 320 176	25,22
80-84	87	87	174	784 361	22,18
85+	76	56	132	816 858	16,16

Województwa

Zapadalność to średnia roczna z pięciu lat: zachorowania z lat 2019–2023 podzielone przez sumę ludności z tych lat (osobolata). Pięć lat zamiast jednego, bo przy jednym roku liczby w mniejszych województwach skakałyby przypadkiem. Przy każdej wartości stoi 95-procentowy przedział ufności Wilsona.

Województwo	Zachorowania 2019–2023	Osobolata	Na 100 tys. rocznie	Przedział ufności 95%	Pozycja
Łódzkie	816	12 006 543	6,80	6,35 – 7,28	1/16
Dolnośląskie	929	14 473 582	6,42	6,02 – 6,84	2/16
Opolskie	269	4 766 219	5,64	5,01 – 6,36	3/16
Lubelskie	562	10 239 161	5,49	5,05 – 5,96	4/16
Mazowieckie	1 414	27 474 717	5,15	4,89 – 5,42	5/16
Śląskie	1 123	21 972 511	5,11	4,82 – 5,42	6/16
Warmińsko-mazurskie	350	6 907 398	5,07	4,56 – 5,63	7/16
Podkarpackie	521	10 460 036	4,98	4,57 – 5,43	8/16
Podlaskie	281	5 765 235	4,87	4,34 – 5,48	9/16
Wielkopolskie	850	17 487 355	4,86	4,54 – 5,20	10/16
Świętokrzyskie	263	5 967 901	4,41	3,91 – 4,97	11/16
Małopolskie	736	17 132 609	4,30	4,00 – 4,62	12/16
Kujawsko-pomorskie	430	10 124 522	4,25	3,86 – 4,67	13/16
Zachodniopomorskie	347	8 279 693	4,19	3,77 – 4,66	14/16
Pomorskie	421	11 778 790	3,57	3,25 – 3,93	15/16
Lubuskie	158	4 945 407	3,19	2,73 – 3,73	16/16

Przedziały ufności województwa o najwyższej i najniższej zapadalności nie zachodzą na siebie, więc ta różnica jest istotna statystycznie. Nie znaczy to, że tłumaczy ją opieka zdrowotna: współczynnik jest surowy, a województwa różnią się strukturą wieku.

Powiaty

Zachorowania z lat 2019–2023 przypisane do powiatu, podzielone przez osobolata tego powiatu. Zbiór nie mówi, czy powiat to miejsce zamieszkania chorego, czy miejsce rozpoznania — opis zbioru tego nie rozstrzyga, więc piszemy „przypisane do powiatu”. Współczynnik jest surowy: plik powiatowy nie ma wieku, a powiat o starszej ludności ma wyższą zapadalność surową przy tej samej zachorowalności w każdym roczniku.

Poniżej 20 powiatów o najwyższej zapadalności surowej z 380, które zgłosiły co najmniej jedno zachorowanie. Pełna lista wchodzi po wczytaniu strony.

Powiat	Województwo	Zachorowania 2019–2023	Osobolata	Na 100 tys. rocznie	Przedział ufności 95%
Rzeszów (miasto na prawach powiatu)	podkarpackie	105	981 405	10,70	8,84 – 12,95
Łódź (miasto na prawach powiatu)	łódzkie	332	3 328 263	9,98	8,96 – 11,11
Wrocław (miasto na prawach powiatu)	dolnośląskie	315	3 338 595	9,44	8,45 – 10,54
powiat wołowski	dolnośląskie	21	230 400	9,11	5,96 – 13,93
Zamość (miasto na prawach powiatu)	lubelskie	27	300 588	8,98	6,17 – 13,07
powiat strzeliński	dolnośląskie	19	212 103	8,96	5,74 – 13,99
Gorzów Wielkopolski (miasto na prawach powiatu)	lubuskie	52	593 829	8,76	6,68 – 11,48
powiat brzeziński	łódzkie	13	152 069	8,55	5,00 – 14,63
powiat pleszewski	wielkopolskie	26	309 483	8,40	5,73 – 12,31
powiat milicki	dolnośląskie	15	180 645	8,30	5,03 – 13,70
Skierniewice (miasto na prawach powiatu)	łódzkie	19	231 314	8,21	5,26 – 12,83
Koszalin (miasto na prawach powiatu)	zachodniopomorskie	43	527 870	8,15	6,05 – 10,97
Bielsko-Biała (miasto na prawach powiatu)	śląskie	68	840 853	8,09	6,38 – 10,25
powiat rawski	łódzkie	19	235 016	8,08	5,18 – 12,63
Gdynia (miasto na prawach powiatu)	pomorskie	97	1 220 826	7,95	6,51 – 9,69
powiat będziński	śląskie	58	732 154	7,92	6,13 – 10,24
Opole (miasto na prawach powiatu)	opolskie	49	634 885	7,72	5,84 – 10,20
powiat mogileński	kujawsko-pomorskie	17	221 563	7,67	4,79 – 12,29
Jastrzębie-Zdrój (miasto na prawach powiatu)	śląskie	32	423 558	7,56	5,35 – 10,67
Jelenia Góra (miasto na prawach powiatu)	dolnośląskie	29	384 087	7,55	5,26 – 10,84

Przedziały ufności powiatu o najwyższej i najniższej zapadalności nie zachodzą na siebie, więc ta różnica nie jest przypadkiem. Iloraz skrajnych wartości to 28,68 — i jest zdominowany przez strukturę wieku, bo to współczynnik surowy. Plik powiatowy nie ma grupy wieku, więc standaryzacji policzyć się nie da, a powiat o starszej ludności ma wyższą zapadalność surową przy tej samej zachorowalności w każdym roczniku. Tej liczby nie czytaj jako różnicy w zachorowalności ani jako oceny opieki w powiecie.

Czego w tych danych nie ma

Umieralności, przeżyć i stadium zaawansowania. Zbiór liczy zachorowania i nic więcej.
Wieku w przekroju powiatowym. Plik powiatowy ma rok, powiat, kod i płeć — nie ma grupy wieku, więc standaryzacji po wieku na poziomie powiatu policzyć się nie da.
Ziarna gminnego. Rejestr kończy przekrój geograficzny na powiecie.
Odpowiedzi, czy powiat w zbiorze to miejsce zamieszkania chorego, czy miejsce rozpoznania. Opis zbioru ma jedno zdanie i tego nie mówi.
Czterech kodów powiatów bez nazwy: 1293, 1431, 0263, 0869. Plik ma 384 kody powiatów, a dziś powiatów jest 380. Te cztery mają w zbiorze pustą nazwę i razem 256 zachorowań ze wszystkich lat. Nie dopasowujemy ich do niczego i nie dorabiamy powiatów, których nie ma.
Informacji, czy wzrost zgłoszeń to więcej zachorowań, lepsze wykrywanie czy lepsza sprawozdawczość rejestru. Zbiór tego nie rozstrzyga.

Źródła

Powiązane

Inne: Nowotwory