Nowotwór złośliwy odbytnicy (C20): zachorowania w Polsce

Grupa C15–C26: Nowotwory złośliwe narządów układu pokarmowego · Dane: Narodowy Instytut Onkologii im. Marii…, Centrum e-Zdrowia, Rejestr Systemów Ko…, GUS, Bank Danych Lokalnych, „Ludność o…, okres KRN 2000–2023; GUS: ludność 31 XII 2023 · aktualizacja 2026-10-02

W 2023 r. do Krajowego Rejestru Nowotworów zgłoszono 5 711 zachorowań z kodem C20 (nowotwór złośliwy odbytnicy) — 15,17 na 100 tys. mieszkańców Polski. Wobec średniej z lat 2000–2004, czyli 4 896 zachorowań rocznie, liczba zgłoszeń wzrosła o 15 proc. Najwyższą zapadalność surową w 2023 r. ma grupa wieku 75-79: 58,02 na 100 tys. osób w tym wieku. To liczby o zachorowaniach, nie o leczeniu: zbiór nie mówi, ilu chorych się leczyło ani z jakim wynikiem.

Liczby

Zachorowania zgłoszone w 2023 r.: 5 711 zachorowań — 9. z 98; mediana 98 kodów: 323Wśród 98 kodów ICD-10 w tym zbiorze C20 ma 9. największą liczbę zgłoszonych zachorowań (5 711 wobec 323 zachorowań w medianie wszystkich kodów).
Zapadalność surowa w 2023 r.: 15,17 na 100 tys. mieszkańców — 9. z 98; mediana 98 kodów: 0,86Wśród 98 kodów ICD-10 w tym zbiorze C20 ma 9. najwyższą zapadalność surową (15,17 wobec 0,86 na 100 tys. mieszkańców w medianie wszystkich kodów).
Zmiana: średnia 2000–2004 wobec 2019–2023: 15 % — 60. z 98; mediana 98 kodów: 36Liczba zgłoszeń z kodem C20 wzrosła o 15 proc. To 60. wartość ze 98 kodów; mediana wszystkich kodów to wzrost o 36 proc.
Udział kobiet w zachorowaniach 2023 r.: 38,9 % zgłoszeń — 70. z 98; mediana 98 kodów: 46,8Wśród 98 kodów ICD-10 w tym zbiorze C20 ma 29. najniższy udział kobiet (38,9 wobec 46,8 % zgłoszeń w medianie wszystkich kodów).
Udział osób 65+ w zachorowaniach 2023 r.: 66,0 % zgłoszeń — 30. z 98; mediana 98 kodów: 56,4Wśród 98 kodów ICD-10 w tym zbiorze C20 ma 30. najwyższy udział osób po 65. roku życia (66,0 wobec 56,4 % zgłoszeń w medianie wszystkich kodów).
Powiaty ze zgłoszeniem w 2019–2023: 380 z 380 powiatów — 1. z 98; mediana 98 kodów: 331Wśród 98 kodów ICD-10 w tym zbiorze C20 ma najszerszy zasięg geograficzny zgłoszeń (380 wobec 331 z 380 powiatów w medianie wszystkich kodów).

Wskaźnik	Wartość	mediana 98 kodów	Pozycja	Okres
Zachorowania zgłoszone w 2023 r.	5 711 zachorowań	323	9/98	2023
Zapadalność surowa w 2023 r.	15,17 na 100 tys. mieszkańców	0,86	9/98	2023
Zmiana: średnia 2000–2004 wobec 2019–2023	15 %	36	60/98	2000–2023
Udział kobiet w zachorowaniach 2023 r.	38,9 % zgłoszeń	46,8	70/98	2023
Udział osób 65+ w zachorowaniach 2023 r.	66,0 % zgłoszeń	56,4	30/98	2023
Powiaty ze zgłoszeniem w 2019–2023	380 z 380 powiatów	331	1/98	2019–2023

Zachorowania zgłoszone w 2023 r. Liczba zgłoszeń do Krajowego Rejestru Nowotworów, nie liczba chorych i nie liczba leczonych. Jedna osoba z dwoma różnymi nowotworami stoi w dwóch kodach.
Zapadalność surowa w 2023 r. Zgłoszenia na 100 tys. mieszkańców Polski (37 636 508 osób, GUS, stan 31 XII 2023 r.). Współczynnik surowy: nie jest ustandaryzowany względem wieku.
Zmiana: średnia 2000–2004 wobec 2019–2023. Porównanie dwóch pięcioletnich średnich, nie dwóch pojedynczych lat. Wzrost zgłoszeń może znaczyć więcej zachorowań, lepsze wykrywanie albo lepszą sprawozdawczość — zbiór nie rozstrzyga, która z tych rzeczy zadziałała.
Udział kobiet w zachorowaniach 2023 r. Zbiór ma tylko dwie kategorie płci. Przy nowotworach narządów jednej płci udział wynosi 0 albo 100 proc. i nic nie mierzy.
Udział osób 65+ w zachorowaniach 2023 r. Suma pięciu grup wieku od 65-69 do 85+ w podziale z pliku Krajowego Rejestru Nowotworów.
Powiaty ze zgłoszeniem w 2019–2023. Powiat bez wiersza w zbiorze nie wchodzi do tej liczby. Zbiór nie mówi, czy powiat to miejsce zamieszkania chorego, czy miejsce rozpoznania.

Zgłoszenia rok po roku (2000–2023)

Mianownikiem współczynnika jest ludność Polski z tego samego roku (GUS, stan 31 XII). Współczynnik jest surowy: nie jest ustandaryzowany względem wieku, więc samo starzenie się ludności podnosi go przy niezmiennej zachorowalności w każdym roczniku.

Rok	Zgłoszenia	Na 100 tys.	Udział w zgłoszeniach roku (98 kodów)
2000	4 601	12,03	3,87 %
2001	4 790	12,53	3,93 %
2002	5 014	13,12	4,00 %
2003	5 066	13,27	3,97 %
2004	5 008	13,12	3,87 %
2005	5 427	14,22	3,98 %
2006	5 391	14,14	3,95 %
2007	5 611	14,72	4,00 %
2008	5 707	14,96	3,99 %
2009	5 613	14,71	3,80 %
2010	5 626	14,60	3,87 %
2011	5 843	15,16	3,90 %
2012	5 857	15,20	3,70 %
2013	5 989	15,56	3,73 %
2014	6 097	15,85	3,70 %
2015	5 995	15,60	3,54 %
2016	5 962	15,51	3,51 %
2017	5 760	14,99	3,38 %
2018	6 015	15,66	3,47 %
2019	5 947	15,49	3,36 %
2020	5 171	13,58	3,45 %
2021	5 642	14,88	3,24 %
2022	5 774	15,29	3,12 %
2023	5 711	15,17	2,96 %

Płeć i wiek (2023)

Płeć	Zgłoszenia	Ludność	Na 100 tys. osób tej płci
Kobiety	2 223	19 454 109	11,43
Mężczyźni	3 488	18 182 399	19,18

Zbiór ma dwie kategorie płci i nic poza nimi.

Grupa wieku	Kobiety	Mężczyźni	Razem	Ludność	Na 100 tys.
00-04	0	0	0	1 631 988	0,00
05-09	0	0	0	1 983 572	0,00
10-14	0	0	0	2 051 068	0,00
15-19	0	0	0	1 909 096	0,00
20-24	2	1	3	1 786 731	0,17
25-29	2	2	4	2 083 051	0,19
30-34	16	10	26	2 573 966	1,01
35-39	21	27	48	2 990 800	1,60
40-44	39	57	96	3 177 592	3,02
45-49	74	119	193	2 929 547	6,59
50-54	130	196	326	2 443 343	13,34
55-59	172	299	471	2 182 033	21,59
60-64	271	505	776	2 343 827	33,11
65-69	390	707	1 097	2 519 590	43,54
70-74	421	703	1 124	2 108 909	53,30
75-79	305	461	766	1 320 176	58,02
80-84	202	249	451	784 361	57,50
85+	178	152	330	816 858	40,40

Województwa

Zapadalność to średnia roczna z pięciu lat: zachorowania z lat 2019–2023 podzielone przez sumę ludności z tych lat (osobolata). Pięć lat zamiast jednego, bo przy jednym roku liczby w mniejszych województwach skakałyby przypadkiem. Przy każdej wartości stoi 95-procentowy przedział ufności Wilsona.

Województwo	Zachorowania 2019–2023	Osobolata	Na 100 tys. rocznie	Przedział ufności 95%	Pozycja
Śląskie	4 146	21 972 511	18,87	18,30 – 19,45	1/16
Świętokrzyskie	1 104	5 967 901	18,50	17,44 – 19,62	2/16
Podlaskie	1 041	5 765 235	18,06	16,99 – 19,19	3/16
Opolskie	840	4 766 219	17,62	16,47 – 18,86	4/16
Kujawsko-pomorskie	1 650	10 124 522	16,30	15,53 – 17,10	5/16
Łódzkie	1 935	12 006 543	16,12	15,41 – 16,85	6/16
Dolnośląskie	2 296	14 473 582	15,86	15,23 – 16,53	7/16
Warmińsko-mazurskie	1 066	6 907 398	15,43	14,53 – 16,39	8/16
Lubelskie	1 573	10 239 161	15,36	14,62 – 16,14	9/16
Wielkopolskie	2 639	17 487 355	15,09	14,53 – 15,68	10/16
Podkarpackie	1 524	10 460 036	14,57	13,86 – 15,32	11/16
Lubuskie	667	4 945 407	13,49	12,50 – 14,55	12/16
Pomorskie	1 494	11 778 790	12,68	12,06 – 13,34	13/16
Zachodniopomorskie	1 043	8 279 693	12,60	11,86 – 13,39	14/16
Mazowieckie	3 222	27 474 717	11,73	11,33 – 12,14	15/16
Małopolskie	2 005	17 132 609	11,70	11,20 – 12,23	16/16

Przedziały ufności województwa o najwyższej i najniższej zapadalności nie zachodzą na siebie, więc ta różnica jest istotna statystycznie. Nie znaczy to, że tłumaczy ją opieka zdrowotna: współczynnik jest surowy, a województwa różnią się strukturą wieku.

Powiaty

Zachorowania z lat 2019–2023 przypisane do powiatu, podzielone przez osobolata tego powiatu. Zbiór nie mówi, czy powiat to miejsce zamieszkania chorego, czy miejsce rozpoznania — opis zbioru tego nie rozstrzyga, więc piszemy „przypisane do powiatu”. Współczynnik jest surowy: plik powiatowy nie ma wieku, a powiat o starszej ludności ma wyższą zapadalność surową przy tej samej zachorowalności w każdym roczniku.

Poniżej 20 powiatów o najwyższej zapadalności surowej z 380, które zgłosiły co najmniej jedno zachorowanie. Pełna lista wchodzi po wczytaniu strony.

Powiat	Województwo	Zachorowania 2019–2023	Osobolata	Na 100 tys. rocznie	Przedział ufności 95%
Jelenia Góra (miasto na prawach powiatu)	dolnośląskie	104	384 087	27,08	22,35 – 32,80
powiat konecki	świętokrzyskie	97	379 976	25,53	20,93 – 31,14
Sosnowiec (miasto na prawach powiatu)	śląskie	243	962 381	25,25	22,27 – 28,63
powiat będziński	śląskie	183	732 154	24,99	21,63 – 28,89
powiat lwówecki	dolnośląskie	53	219 405	24,16	18,47 – 31,59
powiat sejneński	podlaskie	23	95 619	24,05	16,03 – 36,09
Dąbrowa Górnicza (miasto na prawach powiatu)	śląskie	138	580 810	23,76	20,11 – 28,07
powiat gostyński	wielkopolskie	86	372 142	23,11	18,71 – 28,54
Zabrze (miasto na prawach powiatu)	śląskie	184	797 486	23,07	19,97 – 26,66
powiat nyski	opolskie	148	655 871	22,57	19,21 – 26,51
powiat zawierciański	śląskie	128	570 734	22,43	18,86 – 26,66
powiat staszowski	świętokrzyskie	78	348 819	22,36	17,92 – 27,90
Krosno (miasto na prawach powiatu)	podkarpackie	50	224 525	22,27	16,89 – 29,36
powiat ostrowiecki	świętokrzyskie	115	516 909	22,25	18,54 – 26,70
powiat jędrzejowski	świętokrzyskie	92	414 091	22,22	18,12 – 27,24
powiat czarnkowsko-trzcianecki	wielkopolskie	94	424 356	22,15	18,10 – 27,10
powiat sokólski	podlaskie	70	316 514	22,12	17,51 – 27,94
powiat chodzieski	wielkopolskie	50	229 734	21,76	16,51 – 28,69
powiat rypiński	kujawsko-pomorskie	45	209 850	21,44	16,03 – 28,69
powiat wolsztyński	wielkopolskie	61	284 558	21,44	16,69 – 27,53

Przedziały ufności powiatu o najwyższej i najniższej zapadalności nie zachodzą na siebie, więc ta różnica nie jest przypadkiem. Iloraz skrajnych wartości to 4,35 — i jest zdominowany przez strukturę wieku, bo to współczynnik surowy. Plik powiatowy nie ma grupy wieku, więc standaryzacji policzyć się nie da, a powiat o starszej ludności ma wyższą zapadalność surową przy tej samej zachorowalności w każdym roczniku. Tej liczby nie czytaj jako różnicy w zachorowalności ani jako oceny opieki w powiecie.

Czego w tych danych nie ma

Umieralności, przeżyć i stadium zaawansowania. Zbiór liczy zachorowania i nic więcej.
Wieku w przekroju powiatowym. Plik powiatowy ma rok, powiat, kod i płeć — nie ma grupy wieku, więc standaryzacji po wieku na poziomie powiatu policzyć się nie da.
Ziarna gminnego. Rejestr kończy przekrój geograficzny na powiecie.
Odpowiedzi, czy powiat w zbiorze to miejsce zamieszkania chorego, czy miejsce rozpoznania. Opis zbioru ma jedno zdanie i tego nie mówi.
Czterech kodów powiatów bez nazwy: 1293, 1431, 0263, 0869. Plik ma 384 kody powiatów, a dziś powiatów jest 380. Te cztery mają w zbiorze pustą nazwę i razem 256 zachorowań ze wszystkich lat. Nie dopasowujemy ich do niczego i nie dorabiamy powiatów, których nie ma.
Informacji, czy wzrost zgłoszeń to więcej zachorowań, lepsze wykrywanie czy lepsza sprawozdawczość rejestru. Zbiór tego nie rozstrzyga.

Źródła

Powiązane

Inne: Nowotwory