Publiczne pieniądze na zdrowie rosną szybko: z 96 mld zł w 2018 r. do ponad 210 mld zł w 2024 r. Mimo to NFZ kończy rok pod kreską, a w debacie krążą trzy różne liczby „budżetu na 2027 r.”. Ta strona porządkuje pojęcia: co liczy GUS, co liczy ustawa o 7% PKB, co jest w planie NFZ i na co Fundusz wydaje każdą złotówkę. Wszystkie liczby mają źródło, które sprawdziliśmy 22 września 2026 r.
Na pytanie „ile procent PKB idzie na zdrowie” są dwie poprawne odpowiedzi, bo istnieją dwie metody liczenia. GUS prowadzi Narodowy Rachunek Zdrowia według międzynarodowego standardu i liczy wszystkie bieżące wydatki, publiczne i prywatne, w relacji do PKB tego samego roku. Ministerstwo Zdrowia liczy nakłady publiczne według art. 131c ustawy o świadczeniach, w relacji do PKB sprzed dwóch lat. GUS w swojej publikacji zastrzega, że te dane „nie są bezpośrednio porównywalne”.
Według Narodowego Rachunku Zdrowia w 2024 r. bieżące wydatki na zdrowie wyniosły 293,6 mld zł, czyli 8,1% PKB. Z tego wydatki publiczne to 229,1 mld zł (6,3% PKB), a prywatne, głównie z kieszeni gospodarstw domowych, 64,5 mld zł. W 2018 r. publiczne wydatki bieżące wynosiły 96,0 mld zł i 4,5% PKB.
Według miary ustawowej nakłady publiczne w 2024 r. wyniosły 210,6 mld zł. To 6,85% PKB z 2022 r., ale tylko 5,79% PKB z 2024 r. Różnica między 6,85% a 5,79% to wyłącznie efekt tego, od którego roku liczymy procent. Ta sama kwota, dwa różne odsetki.
| Rok | PKB sprzed 2 lat (mld zł) | PKB bieżący (mld zł) | Plan (mld zł) | Wykonanie (mld zł) | % PKB sprzed 2 lat | % PKB bieżącego |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2023 | 2 622,2 | 3 410,1 | 165,5 | 184,8 | 7,05 | 5,42 |
| 2024 | 3 074,4 | 3 641,2 | 193,3 | 210,6 | 6,85 | 5,79 |
Art. 131c ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nakazuje przeznaczać na ochronę zdrowia co roku nie mniej niż 7% PKB. Do tego progu prowadzi ścieżka: 4,78% w 2018 r., 4,86% w 2019, 5,03% w 2020, 5,30% w 2021, 5,75% w 2022, 6,00% w 2023, 6,20% w 2024, 6,50% w 2025 i 6,80% w 2026 r. Od 2027 r. obowiązuje pełne 7%. Kwota nie może też być niższa niż w roku poprzednim (ust. 1 pkt 2).
Kluczowy jest ust. 2: wartość PKB bierze się z obwieszczenia Prezesa GUS „według stanu na dzień 31 sierpnia”. Budżet na dany rok powstaje latem roku poprzedniego, a 31 sierpnia GUS ma ogłoszony tylko pierwszy szacunek PKB za rok jeszcze wcześniejszy. W praktyce próg liczy się więc od PKB sprzed dwóch lat. Przy wzroście nominalnym PKB o kilka procent rocznie realny udział w bieżącym PKB jest o około 1 punkt procentowy niższy, co widać w tablicy GUS powyżej.
Ust. 3 mówi, co wchodzi do tej puli: wydatki budżetu w części ministra zdrowia, wydatki w dziale „ochrona zdrowia” w innych częściach budżetu, koszty NFZ z planu finansowego (bez środków z Funduszu Medycznego przekazywanych do NFZ), odpisy dla AOTMiT, ABM i Funduszu Kompensacyjnego, koszty kilku funduszy celowych oraz budżet Rzecznika Praw Pacjenta. Transfery między tymi źródłami się odejmuje, żeby nie liczyć dwa razy tej samej złotówki.
Przykład na 2027 r.: obwieszczenie Prezesa GUS z 12 maja 2026 r. podaje PKB za 2025 r. w wysokości 3 912,7 mld zł. 7% z tej kwoty to 273,9 mld zł. Projekt budżetu zapisuje 274,1 mld zł, czyli minimum ustawowe z zapasem około 0,2 mld zł. Rynek Zdrowia policzył to samo: nakłady „przekroczą o 200 mln zł ustawowe 7 proc. PKB”.
| Rok | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | od 2027 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Minimum (% PKB sprzed 2 lat) | 4,78 | 4,86 | 5,03 | 5,30 | 5,75 | 6,00 | 6,20 | 6,50 | 6,80 | 7,00 |
W mediach pojawia się „budżet NFZ na 2027 r. to 270 mld zł”. Takiej liczby nie ma. Są trzy różne wielkości, które opisują trzy różne rzeczy.
237,3 mld zł to planowane przychody NFZ w projekcie planu finansowego na 2027 r. Składają się na nie 194,1 mld zł składki zdrowotnej i 35 mld zł dotacji z budżetu państwa. Dla porównania plan na 2026 r. zakładał 217,4 mld zł przychodów. Ta liczba mówi, ile pieniędzy Fundusz spodziewa się dostać.
219,9 mld zł to koszty świadczeń opieki zdrowotnej w tym samym projekcie planu NFZ na 2027 r. (w planie na 2026 r.: 201,2 mld zł). W tym leczenie szpitalne 107,9 mld zł, POZ 25,6 mld zł, AOS 17,3 mld zł, refundacja leków 35,1 mld zł, ratownictwo medyczne 5,58 mld zł. Koszty administracyjne NFZ to osobna pozycja: 1,84 mld zł. Ta liczba mówi, ile Fundusz chce wydać na leczenie.
274,1 mld zł to publiczne nakłady na ochronę zdrowia w projekcie ustawy budżetowej przyjętym przez Radę Ministrów 28 sierpnia 2026 r. Liczy się je według art. 131c, więc obejmują nie tylko NFZ, ale też budżet ministra zdrowia (63,7 mld zł, w tym dotacja dla NFZ 41,5 mld zł i Fundusz Medyczny 6,8 mld zł) i inne pozycje z ustawy. W 2026 r. ta kategoria wynosiła 247,8 mld zł. To jedyna z trzech liczb, którą wolno porównywać z progiem 7% PKB.
Dwie z tych liczb nie zgadzają się nawet wewnątrz rządu. Projekt planu NFZ z lipca 2026 r. zakłada dotację 35 mld zł i składkę 194,1 mld zł. Projekt budżetu z 28 sierpnia daje dotację 41,5 mld zł i składkę 197,2 mld zł. Rada NFZ przyjęła projekt planu z zastrzeżeniem, że zapotrzebowanie na środki „nie znajduje pokrycia w obecnie szacowanych przychodach”, a Ministerstwo Finansów planu nie zatwierdziło. Lukę między potrzebami a przychodami szacuje się na 20–22 mld zł.
| Kategoria | 2026 | 2027 | Co to jest | Źródło |
|---|---|---|---|---|
| Przychody planu finansowego NFZ | 217,4 mld zł | 237,3 mld zł | ile NFZ ma dostać (składka + dotacja + inne) | Rynek Zdrowia, 1–2.07.2026; Portal Samorządowy, 15.07.2025 |
| Koszty świadczeń opieki zdrowotnej NFZ | 201,2 mld zł | 219,9 mld zł | ile NFZ ma wydać na leczenie | Rynek Zdrowia, 1–2.07.2026 |
| Nakłady publiczne na zdrowie (art. 131c) | 247,8 mld zł | 274,1 mld zł | NFZ + budżet MZ + inne pozycje z ustawy; porównywalne z progiem % PKB | Ministerstwo Finansów, 28.08.2026; mzdrowie.pl, 28.08.2026 |
Plan finansowy NFZ to jeden dokument z dwiema stronami: przychody (głównie składka i dotacja) i koszty (głównie świadczenia). Ostateczny plan na 2025 r. zakładał 216,6 mld zł przychodów, z czego składka należna 173,2 mld zł (168,8 mld zł od ZUS, 4,4 mld zł od KRUS) i dotacja podmiotowa z budżetu państwa 32,9 mld zł. Koszty ogółem 220,2 mld zł, w tym koszty świadczeń 206,8 mld zł i koszty administracyjne 1,6 mld zł. Plan zamykał się stratą 3,5 mld zł.
Projekt planu na 2026 r. (przedstawiony w lipcu 2025 r.) zakładał przychody 217,4 mld zł: składka 184,3 mld zł i dotacja 26 mld zł. Koszty świadczeń 201,2 mld zł, w tym leczenie szpitalne 100,1 mld zł, POZ 22,8 mld zł, AOS 17,5 mld zł, psychiatria 6,9 mld zł, stomatologia 4,1 mld zł, refundacja apteczna 12,3 mld zł i programy lekowe 15,3 mld zł. Ratownictwo medyczne 5,5 mld zł, koszty administracyjne 1,7 mld zł. Portal Samorządowy zauważył, że koszty „oszacowano na kwotę równą przychodom”, czyli plan nie miał rezerwy.
Plan na 2026 r. był w trakcie roku zmieniany, ostatnio zarządzeniem Prezesa NFZ nr 86/2026/DEF z 31 lipca 2026 r. Aktualna tabela jest w Bazie Aktów Własnych NFZ. Na tej stronie podajemy liczby z projektu, bo tabela po zmianach nie jest dostępna w formie, którą da się automatycznie odczytać. Rok później, w projekcie budżetu państwa, dotacja dla NFZ na 2026 r. wynosi już 33,6 mld zł, a nie 26 mld zł.
| Pozycja | Kwota (mld zł) |
|---|---|
| Składka należna brutto (ZUS 168,8 + KRUS 4,4) | 173,2 |
| Dotacja podmiotowa z budżetu państwa (art. 97 ust. 8a) | 32,9 |
| Środki z Funduszu Medycznego | 6,1 |
| Przychody ogółem | 216,6 |
| Koszty świadczeń opieki zdrowotnej | 206,8 |
| w tym: leczenie szpitalne | 104,6 |
| w tym: podstawowa opieka zdrowotna | 22,7 |
| w tym: ambulatoryjna opieka specjalistyczna | 19,8 |
| w tym: refundacja apteczna | 12,2 |
| w tym: rehabilitacja lecznicza | 8,3 |
| w tym: psychiatria i leczenie uzależnień | 6,5 |
| Ratownictwo medyczne (zespoły) | 4,8 |
| Koszty administracyjne NFZ | 1,6 |
| Koszty ogółem | 220,2 |
| Wynik finansowy netto | −3,5 |
W 2025 r. NFZ przyjął ze składek 171,5 mld zł (ZUS 167,1 mld zł, KRUS 4,4 mld zł) i 32,9 mld zł dotacji podmiotowej z budżetu państwa. Koszty działalności operacyjnej wyniosły 210,1 mld zł, a same koszty świadczeń zdrowotnych 199,6 mld zł. Rok zamknął się stratą netto 2,3 mld zł. Rok wcześniej strata wyniosła 7,7 mld zł. To dane ze sprawozdania finansowego NFZ, nie z planu.
Koszty rosną szybciej niż składka. Według Rynku Zdrowia koszty NFZ w 2025 r. wzrosły o 13,8% rok do roku, a wpływy ze składki były o 1,5% niższe od planu. Różnicę wypełnia budżet państwa. Dotacja podmiotowa dla NFZ wynosiła 0,2 mld zł w 2023 r., 14,8 mld zł w 2024, około 33 mld zł w 2025, 33,6 mld zł w 2026 i 41,5 mld zł w projekcie na 2027 r.
W 2027 r. składka ma dać 197,2 mld zł, a dotacja 41,5 mld zł. Oznacza to, że 17,4% pieniędzy Funduszu pochodzi z podatków ogólnych, nie ze składki. Cztery lata wcześniej było to dwie dziesiąte procenta. Powód wzrostu według PAP: ustawa o minimalnych wynagrodzeniach w ochronie zdrowia z 2022 r. nie wskazała źródła finansowania podwyżek, więc lukę pokrywa budżet.
Dla obywatela ma to jedno praktyczne znaczenie. NFZ nie jest już funduszem finansowanym prawie wyłącznie ze składki ubezpieczonych. Co szósta złotówka pochodzi od wszystkich podatników, także tych, którzy składki nie płacą. Reżim sprawozdawczy Funduszu nie zmienił się przy tym wcale.
| Rok | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 (projekt) |
|---|---|---|---|---|---|
| Dotacja (mld zł) | 0,2 | 14,8 | ok. 33 | 33,6 | 41,5 |
Prawie połowa każdej złotówki idzie do szpitali. W 2025 r. leczenie szpitalne kosztowało 103,6 mld zł, czyli 49,3% kosztów operacyjnych NFZ (w tej kwocie są też programy lekowe i chemioterapia). Podstawowa opieka zdrowotna to 22,6 mld zł (10,8%), poradnie specjalistyczne 19,7 mld zł (9,4%), leki na receptę z refundacją apteczną i bezpłatnymi lekami dla dzieci i seniorów 15,8 mld zł (7,5%).
Dalej: rehabilitacja 8,2 mld zł (3,9%), opieka długoterminowa, paliatywna i hospicyjna 7,0 mld zł (3,4%), psychiatria i leczenie uzależnień 6,5 mld zł (3,1%), ratownictwo medyczne i transport 5,1 mld zł (2,4%), stomatologia 4,4 mld zł (2,1%), wyroby medyczne 3,5 mld zł (1,7%), uzdrowiska 2,0 mld zł (0,9%). Programy profilaktyczne NFZ to 0,6 mld zł, czyli 0,3%.
Administracja NFZ (płace, IT, czynsze, amortyzacja) kosztowała 1,66 mld zł, czyli 0,8% wydatków. Do tego 0,34 mld zł opłaty dla ZUS i KRUS za pobór składki. Ten podział procentowy napędza kalkulator „Na co idzie Twoja składka”.
| Kategoria | mld zł | udział |
|---|---|---|
| Leczenie szpitalne (w tym programy lekowe i chemioterapia) | 103,63 | 49,3% |
| Podstawowa opieka zdrowotna | 22,64 | 10,8% |
| Ambulatoryjna opieka specjalistyczna | 19,73 | 9,4% |
| Leki na receptę: refundacja apteczna i bezpłatne leki dla dzieci i seniorów | 15,79 | 7,5% |
| Rehabilitacja lecznicza | 8,24 | 3,9% |
| Opieka długoterminowa, paliatywna i hospicyjna | 7,05 | 3,4% |
| Psychiatria i leczenie uzależnień (bez pilotaży centrów zdrowia psychicznego) | 6,46 | 3,1% |
| Ratownictwo medyczne i transport sanitarny | 5,13 | 2,4% |
| Świadczenia kontraktowane odrębnie (m.in. dializy, tlenoterapia domowa) | 4,63 | 2,2% |
| Leczenie stomatologiczne | 4,40 | 2,1% |
| Wyroby medyczne | 3,51 | 1,7% |
| Lecznictwo uzdrowiskowe | 1,97 | 0,9% |
| Programy profilaktyczne NFZ | 0,60 | 0,3% |
| Administracja NFZ (płace, IT, czynsze, amortyzacja) | 1,66 | 0,8% |
| Opłata dla ZUS i KRUS za pobór składki | 0,34 | 0,2% |
| Pozostałe (pilotaże, leczenie za granicą wg przepisów UE, zadania zlecone) | 4,38 | 2,1% |
| Razem koszty działalności operacyjnej | 210,15 | 100% |
Wyceny NFZ ustala AOTMiT na podstawie danych finansowo‑księgowych, które szpitale przekazują dobrowolnie. Dane za 2024 r. przekazało 4 075 świadczeniodawców, czyli około 18% podmiotów z umową NFZ (choć 77,3% wartości kontraktów). NIK w kontroli z 2021 r. stwierdził brak jednolitego standardu rachunku kosztów, około jednej trzeciej podmiotów liczących koszty bez należytej staranności i taryfy obejmujące niespełna 17% świadczeń (wartościowo 15,2 z 90,1 mld zł).
Standard rachunku kosztów obowiązuje od 1 stycznia 2021 r., ale ma charakter zaleceń bez sankcji. W ankiecie Menedżera Zdrowia na 122 szpitale 74,6% nie miało rachunku kosztów zintegrowanego z systemem szpitalnym, a zaawansowanie wyceny procedur oceniono na około 7%. Najtrudniejsza część standardu w praktyce prawie nie działa.
Nasz artykuł o metodzie punktowej pokazuje, jak policzyć rentowność każdej usługi bez pełnego rachunku kosztów: alokując godzinowy koszt lekarza proporcjonalnie do wartości punktowej świadczenia. Do dzisiejszego raportu NFZ trzeba dodać tylko cztery dane, m.in. koszt osobogodziny i zużycie materiałów per świadczenie. Wartości w przykładzie są ilustracyjne, metoda jest do zastosowania od zaraz.
„Urealnić wyceny” znaczy podnieść stawki, które NFZ płaci za świadczenia, tak by pokrywały koszty szpitali. To najczęstsza recepta na deficyt szpitali. Pada niemal zawsze bez danych o rentowności konkretnej usługi w konkretnej placówce, bo takich danych nikt dziś nie zbiera.
Jeśli tę samą usługę przy tej samej cenie część placówek robi z zyskiem, a większość pod kreską, to sama stawka nie jest jedyną przyczyną. Nierentowność ma dwie szuflady: koszt medyczny (kadry, leki, sprzęt na daną procedurę) albo koszt administracyjny i pozostały (utrzymanie budynku, zarząd, puste łóżka). Dopiero ich rozdzielenie mówi, co robić: podnieść wycenę, zmienić profil placówki czy skonsolidować.
Jeśli powodem straty jest konkurencja kilku placówek o te same, wąskie kadry, to podniesienie wyceny bez diagnozy uruchamia licytację płac i wraca do punktu wyjścia, tylko drożej. Dlatego kolejność powinna być odwrotna: najpierw jawny rachunek kosztu per usługa i per placówka, potem decyzja o stawce.
Na umowie o pracę składka zdrowotna to 9% podstawy, a podstawą jest wynagrodzenie brutto pomniejszone o składki społeczne, które płacisz sam: emerytalną 9,76%, rentową 1,5% i chorobową 2,45%. Efektywnie oddajesz więc 7,77% pensji brutto. Przy 8 000 zł brutto to 621 zł miesięcznie i 7 455 zł rocznie.
Kalkulator dzieli tę kwotę proporcjonalnie do wydatków NFZ z 2025 r. Podział jest poglądowy: składka nie jest znaczona, a Fundusz wydaje razem pieniądze ze składek i z dotacji. Reguły dla działalności gospodarczej (skala, podatek liniowy, ryczałt) też są w kalkulatorze, ze źródłami w ustawie i na stronie ZUS.
Nie. Takiej liczby nie ma w żadnym dokumencie. Projekt planu NFZ przewiduje 237,3 mld zł przychodów i 219,9 mld zł kosztów świadczeń. 274,1 mld zł to łączne publiczne nakłady na zdrowie w projekcie budżetu państwa, liczone szerzej niż NFZ, według art. 131c ustawy.
Formalnie tak od 2027 r., ale procent liczy się od PKB sprzed dwóch lat (art. 131c ust. 2). W 2024 r. nakłady wg ustawy wyniosły 6,85% PKB z 2022 r. i 5,79% PKB z 2024 r. GUS według Narodowego Rachunku Zdrowia podaje za 2024 r. 6,3% PKB wydatków publicznych i 8,1% razem z prywatnymi.
Na umowie o pracę 9% podstawy, czyli pensji brutto pomniejszonej o Twoje składki społeczne (13,71%). To 7,77% brutto. Przy 8 000 zł brutto płacisz 621 zł miesięcznie. Prawie połowa tej kwoty idzie na szpitale, 11% na lekarza rodzinnego, 9% na poradnie specjalistyczne, 0,8% na administrację NFZ.
Koszty rosną szybciej niż składka. W 2025 r. koszty NFZ wzrosły o 13,8%, a składka była o 1,5% niższa od planu. Rok zamknął się stratą 2,3 mld zł mimo 32,9 mld zł dotacji z budżetu. Główny powód według PAP: ustawa o minimalnych wynagrodzeniach z 2022 r. bez wskazanego źródła finansowania.
To podniesienie stawek NFZ do poziomu kosztów. Problem w tym, że nikt nie zna kosztu tej samej usługi w różnych szpitalach: dane do wycen przekazuje ok. 18% podmiotów, a NIK stwierdził brak jednolitego standardu. Jeśli część placówek robi usługę z zyskiem, a inne ze stratą, sama stawka nie jest przyczyną. Najpierw jawny rachunek kosztów, potem stawka.