Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej były na koniec marca 2026 r. winne 30,2 mld zł, z czego 5,1 mld zł po terminie płatności. Długi wymagalne urosły od końca 2021 r. ponad trzykrotnie, a Sąd Najwyższy zamknął szpitalom drogę sądowej restrukturyzacji. Tu zbieramy liczby, przepisy i to, co realnie może zrobić powiat.
Ministerstwo Zdrowia zbiera dane o zobowiązaniach SPZOZ co kwartał i publikuje je w arkuszu na gov.pl. Na koniec marca 2026 r. zobowiązania ogółem wyniosły 30,2 mld zł, a wymagalne, czyli po terminie płatności, 5,07 mld zł. To około 17 proc. całego długu. Kwartał wcześniej wymagalne wynosiły 4,24 mld zł, więc w jeden kwartał urosły o blisko jedną piątą.
Dług rośnie bez przerwy od 2017 r. Na koniec 2017 r. SPZOZ były winne 11,8 mld zł, na koniec 2021 r. 17,7 mld zł, na koniec 2025 r. 28,5 mld zł. Zobowiązania wymagalne przez dekadę trzymały się poniżej 2 mld zł. Od 2022 r. rosną co roku: 2,0 mld zł na koniec 2022 r., 3,1 mld zł na koniec 2024 r., 4,2 mld zł na koniec 2025 r.
Seria resortu obejmuje wszystkie SPZOZ, także przychodnie i stacje pogotowia. Szpitale działające jako spółki i instytuty badawcze liczy się osobno. Według danych resortu opisanych przez Rynek Zdrowia wszystkie 562 szpitale publiczne miały na koniec 2025 r. 34 mld zł zobowiązań: 27 mld zł szpitale w formie SPZOZ, 4,1 mld zł spółki, 2,9 mld zł instytuty. Wymagalnych było 4,9 mld zł.
Trzy czwarte długu wymagalnego wisi na placówkach samorządowych. W sprawozdaniach Rb-Z za I kwartał 2026 r. SPZOZ utworzone przez samorządy miały 3,58 mld zł zobowiązań wymagalnych z 4,89 mld zł ogółem. Prawie wszystko, 4,61 mld zł, to niezapłacone faktury za dostawy i usługi. Dwa arkusze resortu różnią się o niecałe 200 mln zł, bo jeden opiera się na ankiecie wysyłanej do placówek, a drugi na sprawozdaniach budżetowych.
| Stan na koniec | Zobowiązania ogółem (mld zł) | Zobowiązania wymagalne (mld zł) |
|---|---|---|
| 2017 | 11,8 | 1,5 |
| 2018 | 13,1 | 1,6 |
| 2019 | 14,6 | 1,9 |
| 2020 | 16,6 | 1,7 |
| 2021 | 17,7 | 1,6 |
| 2022 | 19,5 | 2,0 |
| 2023 | 21,7 | 2,5 |
| 2024 | 24,3 | 3,1 |
| 2025 | 28,5 | 4,2 |
| I kw. 2026 | 30,2 | 5,1 |
Związek Powiatów Polskich co roku zbiera sprawozdania swoich szpitali. Raport za 2025 r. objął 207 placówek: 163 SPZOZ i 44 spółki. Stratę na sprzedaży miało 91 proc. z nich, zysk tylko 19. Łączna strata netto przekroczyła 1,26 mld zł, a strata na sprzedaży 1,86 mld zł. Rok wcześniej strata netto wynosiła około 772 mln zł, więc w jeden rok niemal się podwoiła.
Na koniec 2025 r. 125 z 207 szpitali miało zobowiązania wymagalne, razem 1,48 mld zł. W 36 placówkach przekraczały one 10 mln zł. Same odsetki kosztowały te szpitale 344 mln zł w roku. W ponad połowie zbadanych placówek dług przekracza wartość majątku. Przychody z NFZ to 94 proc. wszystkich przychodów, więc szpital powiatowy nie ma skąd dobrać pieniędzy poza płatnikiem i powiatem.
Struktura kosztów pokazuje, gdzie idą pieniądze. Z 30,8 mld zł kosztów zbadanych szpitali wynagrodzenia to 48,8 proc., usługi obce 30,5 proc., a materiały i energia 16,47 proc. W usługach obcych siedzą kontrakty lekarskie, więc realny koszt pracy jest wyższy niż sama pozycja płac. O tym, co z tego wynika, piszemy niżej w części o koszcie medycznym i administracyjnym.
Powiaty dopłacają do szpitali z własnych budżetów. Według raportu ZPP powiaty i miasta na prawach powiatu wydały na szpitale 259 mln zł w 2015 r., 713 mln zł w 2022 r. i 521 mln zł w 2024 r. Większość tych pieniędzy to inwestycje. Na pokrycie strat powiaty wydały w 2024 r. 31,5 mln zł, a miasta na prawach powiatu 25,5 mln zł. Szczyt przypadł na 2020 r., kiedy powiaty pokryły straty na 127,7 mln zł.
W 2026 r. ZPP wysłał dwa listy otwarte do premiera, z 29 czerwca i 25 sierpnia. Prezes ZPP Andrzej Płonka zarzuca rządowi wycofanie się z instrumentu redukcji zadłużenia, który miał wspierać konsolidacje, i odrzuca projekt limitu płac lekarzy w wersji z projektu UD439. Związek zapowiada ogólnopolską akcję protestacyjną, jeśli rząd nie zmieni podejścia.
| Wskaźnik | 2024 (219 szpitali) | 2025 (207 szpitali) |
|---|---|---|
| Szpitale z zyskiem ze sprzedaży | 39 | 19 |
| Szpitale ze zobowiązaniami wymagalnymi | 127 | 125 |
| Zobowiązania wymagalne razem | ponad 1 mld zł | 1,48 mld zł |
| Odsetki od zadłużenia | 333 mln zł | 344 mln zł |
| Strata netto razem | ok. 772 mln zł | 1,26 mld zł |
14 maja 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej podjął uchwałę o sygnaturze III CZP 41/25: „Samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej nie ma zdolności restrukturyzacyjnej”. Pytanie zadał Sąd Okręgowy w Rzeszowie w sprawie szpitala w Lesku. Jeden z dostawców zażądał uchylenia skutków obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego i twierdził, że postępowanie toczy się bez podstawy prawnej.
Do tej uchwały sądy orzekały różnie. W 2026 r. otworzyły trzy postępowania: sanację SPZOZ w Kole 19 lutego, układ częściowy SPZOZ w Ustrzykach Dolnych 24 lutego i przyspieszone postępowanie układowe Zespołu Opieki Zdrowotnej w Skarżysku-Kamiennej 17 marca. Wcześniejsze próby w Piotrkowie Trybunalskim, Sanoku i Płońsku upadły na etapie głosowania wierzycieli.
Skutek jest prosty: SPZOZ nie może już wnioskować o układ z wierzycielami na podstawie Prawa restrukturyzacyjnego. Nie może też upaść, bo art. 6 Prawa upadłościowego wyłącza publiczne samodzielne zakłady opieki zdrowotnej z upadłości. Zostają narzędzia z ustawy o działalności leczniczej: program naprawczy, pokrycie straty przez podmiot tworzący, zmiana profilu, połączenie z innym SPZOZ albo przekształcenie w spółkę. Spółka kapitałowa podlega Prawu restrukturyzacyjnemu jak każdy przedsiębiorca.
Uchwała trzyosobowego składu wiąże formalnie w sprawie, w której zadano pytanie. W praktyce sądy restrukturyzacyjne stosują ją do kolejnych wniosków. Do 1 czerwca 2026 r. Sąd Najwyższy nie opublikował uzasadnienia, a plik z uchwałą na stronie sn.pl nie był osiągalny w dniu naszego przeglądu. Równolegle w Sejmie leży poselski projekt ustawy o systemie ochrony zdrowia autorstwa PSL i Trzeciej Drogi, przygotowany z Federacją Przedsiębiorców Polskich, który chce zapisać brak zdolności restrukturyzacyjnej SPZOZ wprost w ustawie. 8 lipca 2026 r. Komisja Zdrowia odrzuciła wniosek o zaniechanie prac nad tym projektem.
Ustawa z 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ustawy o działalności leczniczej ukazała się w Dzienniku Ustaw pod pozycją 1211 i weszła w życie 17 września 2025 r. Nie daje szpitalom pieniędzy. Zmienia zasady, na jakich szpital może się przeorganizować, i zaostrza obowiązek naprawy.
Program naprawczy stał się obowiązkiem, gdy strata netto przekracza 1 proc. przychodów. Dyrektor ma na jego sporządzenie 7 miesięcy od terminu na sporządzenie sprawozdania finansowego, program obejmuje do 3 lat i musi uwzględniać mapę potrzeb zdrowotnych. Program opiniują w 14 dni dyrektor oddziału NFZ i wojewoda, a podmiot tworzący zatwierdza go w miesiąc. Potem dyrektor składa sprawozdania co kwartał. Ten sam obowiązek dostały spółki z co najmniej 51 proc. udziałem samorządu, Skarbu Państwa lub uczelni oraz instytuty badawcze. Programy analizuje na zlecenie ministra AOTMiT.
Szpital w sieci może za zgodą prezesa NFZ zamienić w danym profilu pełną hospitalizację na leczenie planowe, jednodniowe albo na stacjonarną opiekę długoterminową. Związki jednostek samorządu terytorialnego mogą tworzyć podmioty lecznicze, a połączony SPZOZ może mieć więcej niż jeden podmiot tworzący. Ustawa wprowadziła też nową kategorię świadczeń: powiatowe centrum zdrowia z całodobową chirurgią, interną i transportem. Projekt rozporządzenia o tych centrach trafił do konsultacji 29 czerwca 2026 r., a Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej 24 lipca 2026 r. uznało zakres świadczeń za zbyt szeroki wobec wymaganej kadry.
Pieniądze na konsolidację są, na oddłużenie nie. 9 kwietnia 2026 r. Ministerstwo Zdrowia ogłosiło program z Funduszu Medycznego o wartości 1,149 mld zł na inwestycje wynikające z łączenia szpitali: do 20 mln zł przy konsolidacji wewnętrznej i do 70 mln zł przy łączeniu podmiotów, finansowanie do 100 proc., minimalna wartość wniosku 2 mln zł. Nabór trwa od 1 lipca do 30 października 2026 r., a decyzję o konsolidacji trzeba udokumentować do 31 marca 2027 r. Reforma jest kamieniem milowym KPO: z ponad 17 mld zł na zdrowie blisko 10 mld zł ma iść na szpitalnictwo.
Instrument oddłużeniowy utknął. Projekt przepisów o pożyczkach z Banku Gospodarstwa Krajowego dla zadłużonych szpitali, który do 2035 r. kosztowałby do 10 mld zł, resort zdrowia wycofał w lipcu 2026 r. po uwagach Ministerstwa Finansów. Pierwotna wersja z lipca 2024 r. zakładała umorzenie po jednej dziesiątej długu rocznie. Osobno idzie pakiet płacowy: limit 240 zł brutto za godzinę pracy lekarza, projekt UD439. 7 września 2026 r. minister zdrowia zapowiedziała 12 miesięcy vacatio legis, a pakiet miał trafić na Stały Komitet Rady Ministrów we wrześniu. W dniu przeglądu nie sprawdzaliśmy, czy projekt wpłynął już do Sejmu.
| Element reformy | Co mówi przepis | Stan na 22.09.2026 |
|---|---|---|
| Program naprawczy | obowiązek przy stracie netto ponad 1% przychodów; 7 miesięcy na sporządzenie; do 3 lat; opinie NFZ i wojewody w 14 dni | obowiązuje; jednolity formularz w systemie Centrum e-Zdrowia wg rozporządzenia MZ |
| Zmiana profilu oddziału | za zgodą prezesa NFZ: zamiana pełnej hospitalizacji na planową, jednodniową lub opiekę długoterminową | obowiązuje |
| Łączenie szpitali | związek JST może tworzyć podmiot leczniczy; SPZOZ z więcej niż jednym podmiotem tworzącym | obowiązuje; nabór na inwestycje do 30.10.2026 |
| Powiatowe centrum zdrowia | nowe świadczenie gwarantowane: całodobowa chirurgia, interna, transport | projekt rozporządzenia w konsultacjach od 29.06.2026 |
| Pożyczki BGK i umorzenia | do 10 mld zł do 2035 r. | projekt wycofany w lipcu 2026 r. |
| Limit 240 zł/godz. dla lekarzy | projekt UD439, 12 miesięcy vacatio legis | przed Stałym Komitetem RM we wrześniu 2026 r. |
W sierpniu 2026 r. AOTMiT na zlecenie Ministerstwa Zdrowia policzyła udział kosztów osobowych w kosztach 512 szpitali publicznych za 2025 r. Wynik trafił do odpowiedzi na interpelację nr 18149: średnio niemal 68 proc., w szpitalach powiatowych, gminnych i miejskich 70,70 proc., w rekordowej placówce 84,89 proc. Aż 440 szpitali mieści się w paśmie od 60 do 80 proc. Poniżej połowy budżetu na płace utrzymuje się w całym kraju dziewięć szpitali.
Wysoki udział płac sam w sobie nie mówi, czy szpital wydaje za dużo. Szpital, który robi więcej własnym personelem zamiast zlecać na zewnątrz, ma wyższy wskaźnik przy tych samych kosztach. Dlatego w każdej analizie kosztów szpitala rozdzielamy dwie szuflady: koszt medyczny (kadra przy pacjencie, leki, sprzęt) i koszt administracyjny lub pozostały (zarząd, majątek, media, obsługa). Ta sama strata ma w każdej szufladzie inne lekarstwo.
Jeśli oddział jest drogi, bo przy małym wolumenie utrzymuje drogi zespół medyczny, lekarstwem jest wolumen i konsolidacja z sąsiadem, a nie wyższa wycena. Jeśli jest drogi przez przerost zaplecza i administracji, wyższa wycena świadczenia niczego nie naprawia, bo pieniądz ucieka poza salę zabiegową. A jeśli kilka placówek w regionie konkuruje o tych samych lekarzy, jednolita podwyżka wycen nakręca licytację stawek i po roku strata wraca, tylko drożej.
Państwo decyduje o wycenach w ciemno. AOTMiT liczy taryfy z próby 4 075 świadczeniodawców, czyli około 18 proc. podmiotów z umową NFZ, a NIK już w 2021 r. stwierdził, że taryfą objęto niespełna 17 proc. świadczeń. Standard rachunku kosztów obowiązuje od 2021 r., ale w ankiecie 122 szpitali 74,6 proc. nie miało go zintegrowanego z systemem szpitalnym. Nikt nie publikuje rentowności tej samej usługi placówka po placówce, choć da się ją policzyć na danych, które NFZ już zbiera.
Dla powiatu ma to praktyczny wymiar. Nowy program naprawczy musi zawierać analizę kluczowych elementów kosztowych i analizę finansową kluczowych komórek medycznych. Zanim zatwierdzisz program, zażądaj rozbicia straty na oddziały oraz na koszt medyczny i pozostały. Bez tego nie wiesz, czy prosisz NFZ o wyższą wycenę, czy dyrektora o inne zarządzanie.
Pokryć stratę. Art. 59 ust. 2 ustawy o działalności leczniczej mówi, że podmiot tworzący może pokryć stratę netto SPZOZ do wysokości sumy straty i amortyzacji. Może, nie musi: dawny obowiązek pokrycia straty w 9 miesięcy albo likwidacji w kolejnych 12 miesięcy został uchylony. W 2024 r. powiaty wydały na pokrycie strat 31,5 mln zł, a miasta na prawach powiatu 25,5 mln zł. Przy stracie netto 1,26 mld zł w samych szpitalach powiatowych to kropla.
Zatwierdzić dobry program naprawczy. Gdy strata netto przekracza 1 proc. przychodów, dyrektor ma 7 miesięcy na program do 3 lat. Ty jako zarząd powiatu zatwierdzasz go uchwałą w miesiąc od otrzymania, razem ze stanowiskami NFZ i wojewody, i przekazujesz radzie powiatu. Potem dostajesz sprawozdania kwartalne i roczne. Wdrożenie programu jest warunkiem każdej pomocy systemowej, więc to nie formalność.
Zmienić profil zamiast zamykać. Za zgodą prezesa NFZ oddział z pełną hospitalizacją może przejść na leczenie planowe, jednodniowe albo na opiekę długoterminową. Program naprawczy musi się odnosić do mapy potrzeb zdrowotnych, a AOTMiT wprost wskazuje w nim analizę mapy pod kątem rosnącego zapotrzebowania na opiekę w zakładach opiekuńczo-leczniczych.
Połączyć się z sąsiadem. Związek powiatów może utworzyć wspólny podmiot leczniczy, a połączony SPZOZ może mieć kilku właścicieli. Na inwestycje wynikające z połączenia jest do 70 mln zł z Funduszu Medycznego, bez wkładu własnego. Wniosek składasz do 30 października 2026 r., decyzję o konsolidacji dokumentujesz do 31 marca 2027 r.
Przekształcić w spółkę. To jedyna droga, na której szpital zyskuje zdolność restrukturyzacyjną, bo spółka podlega Prawu restrukturyzacyjnemu. Spółka z większościowym udziałem samorządu też musi sporządzać program naprawczy przy stracie, w 3 miesiące od terminu zatwierdzenia sprawozdania.
Czego nie możesz: złożyć wniosku o restrukturyzację sądową SPZOZ ani ogłosić jego upadłości. Tu decyduje uchwała Sądu Najwyższego z 14 maja 2026 r. i art. 6 Prawa upadłościowego. Możesz za to żądać danych: programy naprawcze trafiają do systemu Centrum e-Zdrowia, a sprawozdania MZ-BFA płyną do resortu co kwartał. Państwo policzyło z nich udział płac dla każdego z 512 szpitali i nie pokazało żadnego z nazwy. Jawne dane per placówka to nasz główny postulat.
| Narzędzie | Kto decyduje | Podstawa |
|---|---|---|
| Pokrycie straty netto | podmiot tworzący (może, nie musi) | art. 59 ust. 2 ustawy o działalności leczniczej |
| Program naprawczy | dyrektor sporządza, NFZ i wojewoda opiniują, zarząd powiatu zatwierdza | art. 59 ust. 4 i art. 59a ustawy o działalności leczniczej |
| Zmiana profilu oddziału | dyrektor za zgodą prezesa NFZ | ustawa z 5.08.2025, Dz.U. 2025 poz. 1211 |
| Połączenie z innym SPZOZ | rady powiatów lub związek JST | ustawa z 5.08.2025, Dz.U. 2025 poz. 1211 |
| Przekształcenie w spółkę | rada powiatu | ustawa o działalności leczniczej |
| Restrukturyzacja sądowa | niedostępna dla SPZOZ | uchwała SN III CZP 41/25 |
| Upadłość | niedostępna dla SPZOZ | art. 6 Prawa upadłościowego |
Latarnik to nasz test poglądów na reformę ochrony zdrowia. Zbieramy w nim stanowiska ministerstwa, NFZ, samorządów lekarskich, organizacji pacjentów i szpitali. Kilkanaście tez dotyczy wprost tego, co zrobić ze szpitalem powiatowym. Przy każdej z nich zobaczysz, kto jest za, kto przeciw i z jakim uzasadnieniem.
O pieniądzach: warunkowe oddłużenie tylko w zamian za zmianę profilu, comiesięczny raport szpitala o usługach, do których dopłaca, jawny koszt jednostkowy przy każdej wycenie NFZ, kolejność zmian wycen, zapłata za nadwykonania ratujące życie. O strukturze: łączenie dublujących się oddziałów do 30 km, progi wolumenowe dla oddziałów, przeprofilowanie trwale nierentownego szpitala, jeden właściciel szpitali na danym terenie, wiążące mapy potrzeb. O zarządzaniu: profesjonalne kadencyjne zarządy z konkursu, jawne wynagrodzenia, urzędowa maksymalna stawka godzinowa, jawne wskaźniki jakości.
Nie znamy zadłużenia ani udziału płac dla konkretnego szpitala z nazwy. Resort ma te dane co kwartał w sprawozdaniach MZ-BFA i publikuje tylko sumy krajowe i wojewódzkie. Raport ZPP obejmuje 207 z ponad 300 szpitali powiatowych, więc jego liczby to próbka, nie całość.
Nie wiemy, jaka część straty szpitali powiatowych to koszt medyczny, a jaka administracyjny. Żadne publiczne źródło tego nie rozdziela, ani odpowiedź na interpelację, ani raport ZPP. Nie wiemy też, jak rozkłada się rentowność tej samej usługi między szpitalami, bo nikt tego nie liczy.
Nie czytaliśmy pełnego tekstu uchwały Sądu Najwyższego z uzasadnieniem: plik na stronie sn.pl był nieosiągalny w dniu przeglądu, a według omówień z czerwca 2026 r. uzasadnienie nie było jeszcze opublikowane. Nie zweryfikowaliśmy też podawanej przez „Rzeczpospolitą” kwoty około 700 mln zł rocznych wydatków powiatów na szpitale, bo artykuł był niedostępny; podajemy zamiast niej liczby ZPP.
Na koniec marca 2026 r. samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej miały 30,2 mld zł zobowiązań, w tym 5,07 mld zł wymagalnych. Wszystkie szpitale publiczne, razem ze spółkami i instytutami, miały na koniec 2025 r. 34 mld zł zobowiązań. Dane pochodzą z Ministerstwa Zdrowia.
Nie, jeśli działa jako SPZOZ. Prawo upadłościowe wyłącza publiczne samodzielne zakłady opieki zdrowotnej z upadłości, a Sąd Najwyższy w uchwale z 14 maja 2026 r. (III CZP 41/25) uznał, że SPZOZ nie ma zdolności restrukturyzacyjnej. Zostaje program naprawczy, pomoc powiatu, zmiana profilu, połączenie z innym szpitalem albo przekształcenie w spółkę.
Szpital sam, z bieżących przychodów, w 94 proc. pochodzących z NFZ. Powiat może pokryć stratę netto, ale nie musi. W 2024 r. powiaty wydały na pokrycie strat 31,5 mln zł, a miasta na prawach powiatu 25,5 mln zł. Najwięcej tracą dostawcy: w I kwartale 2026 r. 4,61 mld zł z 4,89 mld zł zobowiązań wymagalnych SPZOZ to niezapłacone faktury za dostawy i usługi.
Ustawa z 5 sierpnia 2025 r., obowiązująca od 17 września 2025 r., zaostrzyła program naprawczy (obowiązek przy stracie ponad 1 proc. przychodów, opinie NFZ i wojewody, sprawozdania kwartalne), pozwoliła zamieniać oddziały pełnej hospitalizacji na leczenie planowe, jednodniowe lub opiekę długoterminową za zgodą prezesa NFZ i ułatwiła łączenie szpitali przez związki samorządów. Nie dała pieniędzy na spłatę długów.
Na dzień przeglądu nie. Projekt pożyczek z BGK dla zadłużonych szpitali, wart do 10 mld zł do 2035 r., Ministerstwo Zdrowia wycofało w lipcu 2026 r. po uwagach Ministerstwa Finansów. Dostępne są za to pieniądze na inwestycje przy łączeniu szpitali: 1,149 mld zł z Funduszu Medycznego, nabór do 30 października 2026 r.