Nowotwór złośliwy gruczołu krokowego (C61): zachorowania w Polsce

Grupa C60–C63: Nowotwory złośliwe męskich narządów płciowych · Dane: Narodowy Instytut Onkologii im. Marii…, Centrum e-Zdrowia, Rejestr Systemów Ko…, GUS, Bank Danych Lokalnych, „Ludność o…, okres KRN 2000–2023; GUS: ludność 31 XII 2023; NFZ: zabiegi 2025 · aktualizacja 2026-10-02

W 2023 r. do Krajowego Rejestru Nowotworów zgłoszono 23 710 zachorowań z kodem C61 (nowotwór złośliwy gruczołu krokowego) — 63,00 na 100 tys. mieszkańców Polski. Wobec średniej z lat 2000–2004, czyli 6 536 zachorowań rocznie, liczba zgłoszeń wzrosła o 196 proc. Najwyższą zapadalność surową w 2023 r. ma grupa wieku 75-79: 297,54 na 100 tys. osób w tym wieku. To liczby o zachorowaniach, nie o leczeniu: zbiór nie mówi, ilu chorych się leczyło ani z jakim wynikiem.

Liczby

Zachorowania zgłoszone w 2023 r.: 23 710 zachorowań — 1. z 98; mediana 98 kodów: 323Wśród 98 kodów ICD-10 w tym zbiorze C61 ma największą liczbę zgłoszonych zachorowań (23 710 wobec 323 zachorowań w medianie wszystkich kodów).
Zapadalność surowa w 2023 r.: 63,00 na 100 tys. mieszkańców — 1. z 98; mediana 98 kodów: 0,86Wśród 98 kodów ICD-10 w tym zbiorze C61 ma najwyższą zapadalność surową (63,00 wobec 0,86 na 100 tys. mieszkańców w medianie wszystkich kodów).
Zmiana: średnia 2000–2004 wobec 2019–2023: 196 % — 13. z 98; mediana 98 kodów: 36Liczba zgłoszeń z kodem C61 wzrosła o 196 proc. To 13. wartość ze 98 kodów; mediana wszystkich kodów to wzrost o 36 proc.
Udział kobiet w zachorowaniach 2023 r.: 0,0 % zgłoszeń — 95. z 98; mediana 98 kodów: 46,8Wśród 98 kodów ICD-10 w tym zbiorze C61 ma 4. najniższy udział kobiet (0,0 wobec 46,8 % zgłoszeń w medianie wszystkich kodów).
Udział osób 65+ w zachorowaniach 2023 r.: 77,9 % zgłoszeń — 8. z 98; mediana 98 kodów: 56,4Wśród 98 kodów ICD-10 w tym zbiorze C61 ma 8. najwyższy udział osób po 65. roku życia (77,9 wobec 56,4 % zgłoszeń w medianie wszystkich kodów).
Powiaty ze zgłoszeniem w 2019–2023: 380 z 380 powiatów — 1. z 98; mediana 98 kodów: 331Wśród 98 kodów ICD-10 w tym zbiorze C61 ma najszerszy zasięg geograficzny zgłoszeń (380 wobec 331 z 380 powiatów w medianie wszystkich kodów).

Wskaźnik	Wartość	mediana 98 kodów	Pozycja	Okres
Zachorowania zgłoszone w 2023 r.	23 710 zachorowań	323	1/98	2023
Zapadalność surowa w 2023 r.	63,00 na 100 tys. mieszkańców	0,86	1/98	2023
Zmiana: średnia 2000–2004 wobec 2019–2023	196 %	36	13/98	2000–2023
Udział kobiet w zachorowaniach 2023 r.	0,0 % zgłoszeń	46,8	95/98	2023
Udział osób 65+ w zachorowaniach 2023 r.	77,9 % zgłoszeń	56,4	8/98	2023
Powiaty ze zgłoszeniem w 2019–2023	380 z 380 powiatów	331	1/98	2019–2023

Zachorowania zgłoszone w 2023 r. Liczba zgłoszeń do Krajowego Rejestru Nowotworów, nie liczba chorych i nie liczba leczonych. Jedna osoba z dwoma różnymi nowotworami stoi w dwóch kodach.
Zapadalność surowa w 2023 r. Zgłoszenia na 100 tys. mieszkańców Polski (37 636 508 osób, GUS, stan 31 XII 2023 r.). Współczynnik surowy: nie jest ustandaryzowany względem wieku.
Zmiana: średnia 2000–2004 wobec 2019–2023. Porównanie dwóch pięcioletnich średnich, nie dwóch pojedynczych lat. Wzrost zgłoszeń może znaczyć więcej zachorowań, lepsze wykrywanie albo lepszą sprawozdawczość — zbiór nie rozstrzyga, która z tych rzeczy zadziałała.
Udział kobiet w zachorowaniach 2023 r. Zbiór ma tylko dwie kategorie płci. Przy nowotworach narządów jednej płci udział wynosi 0 albo 100 proc. i nic nie mierzy.
Udział osób 65+ w zachorowaniach 2023 r. Suma pięciu grup wieku od 65-69 do 85+ w podziale z pliku Krajowego Rejestru Nowotworów.
Powiaty ze zgłoszeniem w 2019–2023. Powiat bez wiersza w zbiorze nie wchodzi do tej liczby. Zbiór nie mówi, czy powiat to miejsce zamieszkania chorego, czy miejsce rozpoznania.

Zgłoszenia rok po roku (2000–2023)

Mianownikiem współczynnika jest ludność Polski z tego samego roku (GUS, stan 31 XII). Współczynnik jest surowy: nie jest ustandaryzowany względem wieku, więc samo starzenie się ludności podnosi go przy niezmiennej zachorowalności w każdym roczniku.

Rok	Zgłoszenia	Na 100 tys.	Udział w zgłoszeniach roku (98 kodów)
2000	5 648	14,76	4,75 %
2001	6 256	16,36	5,13 %
2002	6 526	17,08	5,21 %
2003	6 856	17,95	5,38 %
2004	7 393	19,37	5,72 %
2005	8 325	21,82	6,10 %
2006	8 416	22,07	6,16 %
2007	8 757	22,97	6,24 %
2008	9 361	24,55	6,55 %
2009	10 155	26,61	6,88 %
2010	9 960	25,85	6,85 %
2011	11 098	28,80	7,41 %
2012	11 731	30,44	7,41 %
2013	12 870	33,43	8,02 %
2014	13 156	34,19	7,99 %
2015	15 075	39,22	8,90 %
2016	16 753	43,59	9,87 %
2017	17 079	44,44	10,03 %
2018	17 347	45,16	10,00 %
2019	18 515	48,24	10,45 %
2020	14 799	38,85	9,87 %
2021	18 210	48,04	10,47 %
2022	21 509	56,95	11,62 %
2023	23 710	63,00	12,29 %

Płeć i wiek (2023)

Płeć	Zgłoszenia	Ludność	Na 100 tys. osób tej płci
Kobiety	0	19 454 109	0,00
Mężczyźni	23 710	18 182 399	130,40

Zbiór ma dwie kategorie płci i nic poza nimi.

Grupa wieku	Mężczyźni	Razem	Ludność	Na 100 tys.
00-04	0	0	1 631 988	0,00
05-09	0	0	1 983 572	0,00
10-14	0	0	2 051 068	0,00
15-19	0	0	1 909 096	0,00
20-24	0	0	1 786 731	0,00
25-29	0	0	2 083 051	0,00
30-34	0	0	2 573 966	0,00
35-39	2	2	2 990 800	0,07
40-44	39	39	3 177 592	1,23
45-49	153	153	2 929 547	5,22
50-54	561	561	2 443 343	22,96
55-59	1 409	1 409	2 182 033	64,57
60-64	3 080	3 080	2 343 827	131,41
65-69	5 916	5 916	2 519 590	234,80
70-74	6 171	6 171	2 108 909	292,62
75-79	3 928	3 928	1 320 176	297,54
80-84	1 588	1 588	784 361	202,46
85+	863	863	816 858	105,65

Województwa

Zapadalność to średnia roczna z pięciu lat: zachorowania z lat 2019–2023 podzielone przez sumę ludności z tych lat (osobolata). Pięć lat zamiast jednego, bo przy jednym roku liczby w mniejszych województwach skakałyby przypadkiem. Przy każdej wartości stoi 95-procentowy przedział ufności Wilsona.

Województwo	Zachorowania 2019–2023	Osobolata	Na 100 tys. rocznie	Przedział ufności 95%	Pozycja
Świętokrzyskie	4 123	5 967 901	69,09	67,01 – 71,23	1/16
Pomorskie	7 972	11 778 790	67,68	66,21 – 69,18	2/16
Lubelskie	6 621	10 239 161	64,66	63,13 – 66,24	3/16
Kujawsko-pomorskie	5 643	10 124 522	55,74	54,30 – 57,21	4/16
Podlaskie	3 205	5 765 235	55,59	53,70 – 57,55	5/16
Śląskie	12 183	21 972 511	55,45	54,47 – 56,44	6/16
Lubuskie	2 576	4 945 407	52,09	50,12 – 54,14	7/16
Wielkopolskie	8 959	17 487 355	51,23	50,18 – 52,30	8/16
Opolskie	2 387	4 766 219	50,08	48,11 – 52,13	9/16
Dolnośląskie	6 741	14 473 582	46,57	45,48 – 47,70	10/16
Warmińsko-mazurskie	3 192	6 907 398	46,21	44,64 – 47,84	11/16
Zachodniopomorskie	3 768	8 279 693	45,51	44,08 – 46,99	12/16
Podkarpackie	4 735	10 460 036	45,27	44,00 – 46,58	13/16
Małopolskie	7 614	17 132 609	44,44	43,45 – 45,45	14/16
Łódzkie	5 288	12 006 543	44,04	42,87 – 45,25	15/16
Mazowieckie	11 736	27 474 717	42,72	41,95 – 43,50	16/16

Przedziały ufności województwa o najwyższej i najniższej zapadalności nie zachodzą na siebie, więc ta różnica jest istotna statystycznie. Nie znaczy to, że tłumaczy ją opieka zdrowotna: współczynnik jest surowy, a województwa różnią się strukturą wieku.

Powiaty

Zachorowania z lat 2019–2023 przypisane do powiatu, podzielone przez osobolata tego powiatu. Zbiór nie mówi, czy powiat to miejsce zamieszkania chorego, czy miejsce rozpoznania — opis zbioru tego nie rozstrzyga, więc piszemy „przypisane do powiatu”. Współczynnik jest surowy: plik powiatowy nie ma wieku, a powiat o starszej ludności ma wyższą zapadalność surową przy tej samej zachorowalności w każdym roczniku.

Poniżej 20 powiatów o najwyższej zapadalności surowej z 380, które zgłosiły co najmniej jedno zachorowanie. Pełna lista wchodzi po wczytaniu strony.

Powiat	Województwo	Zachorowania 2019–2023	Osobolata	Na 100 tys. rocznie	Przedział ufności 95%
Słupsk (miasto na prawach powiatu)	pomorskie	552	437 729	126,11	116,02 – 137,07
Kielce (miasto na prawach powiatu)	świętokrzyskie	949	933 937	101,61	95,35 – 108,28
Gdynia (miasto na prawach powiatu)	pomorskie	1 210	1 220 826	99,11	93,69 – 104,85
Gorzów Wielkopolski (miasto na prawach powiatu)	lubuskie	558	593 829	93,97	86,49 – 102,09
powiat kościerski	pomorskie	332	361 734	91,78	82,43 – 102,19
Gdańsk (miasto na prawach powiatu)	pomorskie	2 200	2 417 436	91,01	87,28 – 94,89
Biała Podlaska (miasto na prawach powiatu)	lubelskie	252	277 023	90,97	80,41 – 102,91
Sopot (miasto na prawach powiatu)	pomorskie	150	165 766	90,49	77,12 – 106,17
powiat rycki	lubelskie	238	265 204	89,74	79,05 – 101,88
powiat parczewski	lubelskie	146	165 967	87,97	74,81 – 103,43
powiat puławski	lubelskie	467	546 719	85,42	78,02 – 93,52
Elbląg (miasto na prawach powiatu)	warmińsko-mazurskie	487	575 783	84,58	77,40 – 92,43
Sosnowiec (miasto na prawach powiatu)	śląskie	802	962 381	83,33	77,77 – 89,30
powiat zawierciański	śląskie	473	570 734	82,88	75,74 – 90,68
Jelenia Góra (miasto na prawach powiatu)	dolnośląskie	317	384 087	82,53	73,94 – 92,13
powiat skarżyski	świętokrzyskie	286	352 533	81,13	72,26 – 91,09
Bielsko-Biała (miasto na prawach powiatu)	śląskie	681	840 853	80,99	75,13 – 87,30
powiat hajnowski	podlaskie	161	201 552	79,88	68,46 – 93,20
powiat strzelecko-drezdenecki	lubuskie	187	237 996	78,57	68,09 – 90,66
powiat jędrzejowski	świętokrzyskie	314	414 091	75,83	67,89 – 84,69

Przedziały ufności powiatu o najwyższej i najniższej zapadalności nie zachodzą na siebie, więc ta różnica nie jest przypadkiem. Iloraz skrajnych wartości to 7,54 — i jest zdominowany przez strukturę wieku, bo to współczynnik surowy. Plik powiatowy nie ma grupy wieku, więc standaryzacji policzyć się nie da, a powiat o starszej ludności ma wyższą zapadalność surową przy tej samej zachorowalności w każdym roczniku. Tej liczby nie czytaj jako różnicy w zachorowalności ani jako oceny opieki w powiecie.

Leczenie zabiegowe: w ilu szpitalach (2025)

To druga liczba i mierzy co innego. Powyżej stoi zapadalność: ile zachorowań zgłoszono do rejestru. Tutaj stoi leczenie: ile hospitalizacji zabiegowych rozliczył NFZ i w ilu podmiotach. Tych dwóch liczb nie wolno od siebie odejmować. Nie da się z nich policzyć, ilu chorych nie dostało operacji: jednostką NFZ jest hospitalizacja, nie pacjent, okres jest inny, a przypisanie kategorii NFZ do kodu ICD-10 robimy po nazwie narządu, bo NFZ nie publikuje listy kodów wchodzących do swojej kategorii.

Kategoria NFZ: „NOWOTWÓR ZŁOŚLIWY GRUCZOŁU KROKOWEGO”. W 2025 r. NFZ rozliczył 15 853 hospitalizacji zabiegowych w 130 podmiotach. Próg z załącznika 3c to 75 zabiegów rocznie; osiągnęło go 77 podmiotów, które wykonały 14 286 zabiegów, czyli 90,1 proc. wszystkich.

„Powyżej progu” opisuje liczbę zabiegów, nie rozliczenie — część podmiotów poniżej progu ma współczynnik korygujący, a część powyżej go nie ma.

Czego w tych danych nie ma

Umieralności, przeżyć i stadium zaawansowania. Zbiór liczy zachorowania i nic więcej.
Wieku w przekroju powiatowym. Plik powiatowy ma rok, powiat, kod i płeć — nie ma grupy wieku, więc standaryzacji po wieku na poziomie powiatu policzyć się nie da.
Ziarna gminnego. Rejestr kończy przekrój geograficzny na powiecie.
Odpowiedzi, czy powiat w zbiorze to miejsce zamieszkania chorego, czy miejsce rozpoznania. Opis zbioru ma jedno zdanie i tego nie mówi.
Czterech kodów powiatów bez nazwy: 1293, 1431, 0263, 0869. Plik ma 384 kody powiatów, a dziś powiatów jest 380. Te cztery mają w zbiorze pustą nazwę i razem 256 zachorowań ze wszystkich lat. Nie dopasowujemy ich do niczego i nie dorabiamy powiatów, których nie ma.
Informacji, czy wzrost zgłoszeń to więcej zachorowań, lepsze wykrywanie czy lepsza sprawozdawczość rejestru. Zbiór tego nie rozstrzyga.

Źródła

Powiązane

Inne: Nowotwory