Katalog opinii

• W rehabilitacji domowej większość fizjoterapeutów pracuje na kontraktach i limit pół etatu będzie trudny do spełnienia
• Fizjoterapeuci mogą odejść do sektora komercyjnego

—

• W badaniach Agencji Badań Medycznych leczonych jest ponad 80 tys. pacjentów bez alternatywnych terapii w NFZ; zmiana odpisu grozi ich przerwaniem

• Utrzymać stały odpis na Agencję Badań Medycznych

• Ministerstwo Zdrowia nie wie, ilu jest lekarzy specjalistów, w jakiej części etatu i gdzie pracują
• Według NIK lekarz poświęca od 70 do 80% czasu wizyty na dokumentację dla płatnika
• Specjalista na etacie dostaje pensję z ustawy o minimalnych wynagrodzeniach bez pola do negocjacji

• Stanowiska asystenta lekarza i asystenta pielęgniarki, żeby odciąć personel medyczny od zadań niemedycznych

• Wliczanie gotowości do limitu czasu pracy utrudni zapewnienie kadry dla leczenia żywieniowego i hospicjów domowych

• Wyłączyć z limitu czasu pracy gotowość w całodobowych świadczeniach domowych (leczenie żywieniowe, hospicja domowe)

• Rozszerzona opłata cukrowa uderzy w polskich producentów, którzy dodali 20% soku, a nie w zagraniczne koncerny
• Według NIK nie wiadomo, czy pieniądze z opłaty cukrowej idą na leczenie otyłości

• System nadzoru wydatkowania opłaty cukrowej na leczenie otyłości

• Według badań grupy abstynentów z Gdańska „aż 70, 80 percent osób, które są w kryzysie alkoholowym, kupują alkohol na stacjach”
• Zakaz sprzedaży „małpek” wymaga notyfikacji w UE, co wydłużyłoby proces legislacyjny „prawdopodobnie o rok”

• Komisyjny projekt nowelizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości: całkowity zakaz sprzedaży alkoholu w małych pojemnościach („małpek”)
• Bezwitrynowa sprzedaż alkoholu na stacjach paliw — na wzór sprzedaży wyrobów tytoniowych
• Minimalna cena alkoholu jako dopełnienie zakazu promocji cenowych

• Według danych z monitorowania e-recept „ponad 30 proc. osób nie kontynuuje zaleconego leczenia chorób przewlekłych”, a w chorobach układu krążenia „nawet 40–50
• Przestrzeganie zaleceń terapeutycznych (adherencja) w Polsce pozostaje na bardzo niskim poziomie mimo działań Parlamentarnego Zespołu ds. Adherencji
• Wysokie ciśnienie tętnicze jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka przedwczesnej umieralności mimo powszechnego dostępu do POZ, kardiologii i refundowany
• +2 więcej

• „Nowa umowa społeczna” w ochronie zdrowia: partnerska rozmowa polityków, środowiska medycznego i pacjentów, w której korzystający z systemu biorą na siebie okre
• Szeroka edukacja zdrowotna rozpoczynana w szkole jako droga do poprawy adherencji
• Wykorzystanie średnio dziewięciu wizyt ambulatoryjnych na obywatela rocznie do rozmowy o profilaktyce i budowania partnerstwa terapeutycznego
• +1 więcej

• NFZ płaci szpitalom z opóźnieniem, przez co szpitale odsuwają w czasie zapłatę dostawcom
• Objęcie szpitali postępowaniem restrukturyzacyjnym to „droga na skróty” kosztem wierzycieli; jeśli wycofają się dostawcy (np. leków), szpital nie będzie mógł dz

—

• Dodawanie pieniędzy do chorego systemu ochrony zdrowia grozi ich zmarnotrawieniem — jak nalewanie wody do dziurawego wiadra
• W systemie nadużywa się procedur medycznych i brakuje właściwego nadzoru nad wydawaniem pieniędzy
• Wprowadzanie AI w wielu obszarach do źle funkcjonującego systemu może przynieść więcej szkód niż korzyści

• Najpierw reforma ochrony zdrowia (opinia publiczna, eksperci, lekarze i politycy), dopiero potem szerokie wprowadzanie AI
• AI w medycynie punktowo — wąskie modele o wysokiej niezawodności; zasada ostrożności wobec wielkich modeli językowych
• Odpowiedzialność twórców technologii za psychiczne i społeczne skutki ich produktów; ochrona dzieci i młodzieży przed niekontrolowanym kontaktem z AI
• +1 więcej

• Nowelizacja ustawy refundacyjnej powinna być traktowana nie tylko jako „narzędziem krótkoterminowej optymalizacji wydatków Narodowego Funduszu Zdrowia”, lecz ja
• Bez ochrony krajowej produkcji „krótkoterminowe oszczędności mogą oznaczać znacznie większe koszty w sytuacji kryzysu”

• Dla leków produkowanych w kraju: „pierwszeństwa w obejmowaniu refundacją, szybkiej ścieżki administracyjnej, dłuższych okresów obowiązywania decyzji refundacyjn

• W całej Polsce zamykają się poradnie diabetologiczne, a nowe nie powstają, „mimo że liczba pacjentów rośnie”
• Leczenie stopy cukrzycowej: szpital dostaje „ok. 5-6 tys. zł”, a rzeczywisty koszt to „co najmniej 11-12 tys. zł”
• Niedoszacowane są wizyty z pompą insulinową i systemem ciągłego monitorowania glikemii oraz edukacja prowadzona przez pielęgniarki

• Zainwestować w diabetologię (urealnić wyceny) — efekt to mniej amputacji, niewydolności nerek, udarów i zawałów

• „Przejście z dziecięcej opieki psychiatrycznej do opieki dorosłych jest również bardzo trudne”
• Stygmatyzacja problemów psychicznych i neurologicznych, widoczna zwłaszcza wśród dzieci

• Zmienić „model azylowy, instytucjonalny na model psychiatrii środowiskowej”

• Limit stawek nie da NFZ bezpośrednich oszczędności, bo „Narodowy Fundusz Zdrowia nie zatrudnia ani lekarzy, ani pielęgniarek”; efekt pojawi się dopiero przez no
• W ochronie zdrowia „mamy dość mocno rozmytą odpowiedzialność” — przez lata nie uporządkowano kontroli czasu pracy u pracodawców
• Harmonogramy szpitali są dziś średniotygodniowe, a w ambulatoriach i POZ — z dokładnością do godziny
• +1 więcej

• Pracodawca powinien kontrolować czas pracy niezależnie od formy umowy („umowę o pracę, czy na podstawie kontraktu cywilnoprawnego”)
• Harmonogramy czasu pracy przekazywane do NFZ elektronicznie wprost z systemów kadrowo-płacowych placówek

• Ryczałt populacyjny w centrach zdrowia psychicznego: nawet u rzetelnych realizatorów korzystało „maksymalnie do sześciu procent tej populacji”, u innych „poniże
• Obecna ustawa nie pozwala zatrzymać w szpitalu pacjenta po próbie samobójczej, który odmawia pobytu

• Trzystopniowy model finansowania centrów zdrowia psychicznego zamiast „ścieżki czysto ryczałtowej”, z monitorowaniem ścieżki pacjenta po wypisie i jakości
• Utrzymać w standardzie asystentów zdrowienia i punkty zgłoszeniowo-koordynacyjne (pomoc „nawet w ciągu dwóch pierwszych godzin”)
• Nowelizacja ustawy o ochronie zdrowia psychicznego: przyjęcie bez zgody w opisanych przypadkach i nowa nomenklatura, żeby nie stygmatyzować pacjentów

• Pakiet limitów to „pakiet pewnych regulacji ratunkowych dla Narodowego Funduszu Zdrowia”, a nie reforma
• Po wejściu limitów „dostęp do usług zostanie diametralnie ograniczony, kolejki się wydłużą”, a alternatywą stanie się lecznictwo prywatne

—

• Spadek porodów w woj. opolskim: w 2019 r. „8 tys. porodów”, w ubiegłym roku „zaledwie 5 tysięcy”
• Rodzące kobiety „często cierpią na różne choroby jednocześnie” (wielochorobowość)
• „11 tysięcy dzieci z naszego województwa leczy się poza regionem”

—

• Z „600 certyfikatów samodzielnego operatora kardiologii inwazyjnej” aktywnych jest „zaledwie 400 operatorów” — nagła nieobecność kilku paraliżuje dyżury
• Na zabieg TAVI czeka „prawie 1300 w kolejce, to wzrost o 50 proc. rok do roku”; brakuje środków, część centrów akademickich zaprzestała zabiegów
• Wyjątki od limitów objęły transplantologów, a pominęły kardiologów inwazyjnych pełniących dyżury na miejscu — w ocenie mówcy efekt „ruchach lobbystycznych”
• +1 więcej

• Objąć wyjątkami od limitów wszystkich lekarzy o podobnym charakterze pracy co transplantolodzy (kardiologia inwazyjna, kardiochirurgia, chirurgia naczyniowa)
• Zamiast limitów zbadać źródła problemu, np. „niepotrzebne wymogi personelowe, próby centralizacji”

• Limity finansowania, „wynikające z ograniczonych kwot kontraktów i ryczałtów”, wydłużają kolejki także do procedur wysokospecjalistycznych
• Przy TAVI i zapince mitralnej część ośrodków wyczerpuje kontrakty „już w trzecim kwartale roku”, choć sale i sprzęt stoją niewykorzystane
• Odkładanie zabiegów prowadzi do ponownych hospitalizacji, czyli „paradoksalnie, większe koszty leczenia”
• +1 więcej

• Wprowadzić odrębną procedurę implantacji dwujamowej stymulacji bezelektrodowej z możliwością łącznego rozliczenia

• Brak zapłaty NFZ za świadczenia sprawił, że szpital „pod koniec sierpnia” powinien był zamknąć drzwi dla planowych pacjentów
• NFZ odmawia finansowania nowych procedur (HIPEC) i „nie wiedzą nic o tym, kto i gdzie co robi”
• Właściciel (samorząd województwa) nie wspiera szpitala, a kontrole prowadzą urzędnicy bez kompetencji medycznych
• +1 więcej

—

• Rozdrobnienie specjalizacji podnosi wymagania płatnika — np. całodobowy kardiochirurg w klinice, gdy „do doraźnego odbarczenia odmy wystarczy rezydent z chirurg
• Liczba miejsc specjalizacyjnych nie nadąża za demografią: „15 miejsc dla neonatologii, gdy dla psychiatrii dziecięcej mamy ich zaledwie 11”
• Zniknął system kształcenia ustawicznego — dla NFZ wystarcza sama specjalizacja lekarza na kontrakcie
• +1 więcej

• Zamiast tworzyć kolejne specjalizacje — potwierdzać „konkretnych umiejętności zawodowych”; choroby rzadkie leczyć w ośrodkach referencyjnych
• Przywrócić kształcenie ustawiczne: „Nie tylko lekarzy, ale wszystkich zawodów medycznych”
• Ponownie ocenić zapotrzebowanie na specjalizacje pediatryczne wobec zmian demograficznych

• ustawa o limitach dla medyków jest „przeregulowana” i budzi zastrzeżenia Biura Legislacyjnego Senatu co do zgodności z konstytucją
• wyjątki od wymogu połowy etatu (geriatrzy) bez jasnego uzasadnienia
• wysokie kary z „Lex Cieszyński” nie odróżniają nadużyć od decyzji lekarza, np. przy zwolnieniu, którego zasadności lekarz nie może zweryfikować
• +1 więcej

• obniżyć minimalny wymiar zatrudnienia medyka z połowy do jednej czwartej etatu
• dyrektorów oddziałów wojewódzkich NFZ powołuje prezes NFZ z kontrasygnatą ministra zdrowia

• limit czasu pracy medyków może „bardzo mocno” ograniczyć działalność szpitali
• wymóg pół etatu i zgody macierzystej jednostki może wyłączyć zakresy chirurgiczne w szpitalach, które uzupełniają kadrę dojeżdżającymi anestezjologami, chirurga
• kampania o zarobkach uderza we wszystkich lekarzy, ich dzieci są hejtowane w szkołach jako „dzieci milionerów”
• +2 więcej

• nie spieszyć się z ustawą w Senacie i zacząć od deregulacji przepisów

• lekarz ma wg wytycznych GINA uwzględnić efekt środowiskowy leku, ale nie dostaje danych o śladzie węglowym
• w Polsce nie liczy się kosztów środowiskowych ani zdrowotnych działalności ochrony zdrowia
• Polska nawet nie dyskutuje o kryterium śladu węglowego w zamówieniach szpitali

• kryterium wpływu środowiskowego w przetargach ochrony zdrowia wprowadzane etapowo, jak we Francji: najpierw zalecenie, potem obowiązek

• ograniczanie śladu klimatycznego nie przekłada się na politykę AOTMiT, bo brakuje dokumentów zatwierdzonych przez ministra
• „gra interesów i silne lobby farmaceutyczne” wokół włączenia śladu węglowego do refundacji

• rozporządzenie ministra zdrowia, które wpisze ocenę śladu węglowego do polityki AOTMiT
• ślad węglowy leku jako obowiązkowy i istotny element polityki refundacyjnej: „lek o wysokim śladzie węglowym nie będzie refundowany”

• ryczałty diagnostyczne w programach lekowych pozostają niezmienione, choć rzeczywiste koszty rosną
• szpital leczący ponad wartość umowy ryzykuje utratę płynności, bo nie ma pewności zapłaty

• racjonalne powiązanie środków publicznych z rzeczywistymi kosztami bezpiecznego i skutecznego leczenia zamiast zwiększania finansowania bez kontroli

• odcięcie od leczenia pacjenta, który dorasta po programie dla młodzieży, marnuje poniesione już nakłady
• rozszerzenie nielimitowania na dorosłych będzie miało konsekwencje finansowe

—

• zniesienie limitów w programach lekowych zwiększy deficyt i nadwykonania w innych niezbędnych świadczeniach
• bez reformy finansowania systemu nie ma przestrzeni do rozmowy o nielimitowanych programach lekowych

—

• NFZ nie zapłacił 30 mln zł za nadwykonania w obsłudze programów lekowych, czyli za pracę personelu i diagnostykę
• nadwykonania grożą utratą płynności, a pojedyncze ośrodki rezygnują z prowadzenia programów lekowych
• chorzy czekają na włączenie do programu albo szukają ośrodka, a szpital leczący ponad kontrakt nie ma gwarancji zapłaty

• finansowanie programów lekowych w neurologii bez limitów, jak u pacjentów pediatrycznych

• pacjenci zbierają na „bardzo wysokokosztowe” terapie i rodzi się poczucie braku opieki nad nimi

• rozdział o zbiórkach dla pacjentów w nowej Polityce Lekowej
• zweryfikowana, publiczna informacja o terapii, na którą trwa zbiórka: czy jest zarejestrowana i refundowana oraz dlaczego pacjent nie dostał ścieżki alternatywn
• podstawowa informacja kliniczna pacjenta publikowana za jego zgodą
• +1 więcej

• nie wszystkie inwestycje z KPO są równie trafione
• placówki dopiero rozliczają inwestycje z KPO i stopniowo je uruchamiają

• planować inwestycje tak, by wspierały przemiany i reformy w systemie ochrony zdrowia
• kierować pieniądze inwestycyjne także do mniejszych szpitali, bliżej pacjenta

• dla zupełnie nowych inwestycji z KPO trzeba dopiero zawrzeć umowy z NFZ i „nieuchronne pytanie jest, czy będziemy mieć pieniądze”
• termin zakończenia inwestycji to nie termin rozpoczęcia działalności na NFZ, a sprzętu bywa więcej niż ludzi do jego obsługi („więcej samolotów niż pilotów”)

• „KPO BIS”, czyli Krajowy Plan Obsługi Krajowego Planu Odbudowy: zwiększenie finansowania NFZ o nie więcej niż 1 proc. planu, około półtora miliarda rocznie, na

• inwestycje w szpitalach bywają droższe przez prace budowlane dostosowujące infrastrukturę do technologii

• każda inwestycja szpitalna z oceną ekonomiczno-finansową
• technologia dostosowana do istniejącej infrastruktury, a nie odwrotnie
• odwrócenie piramidy świadczeń: zamiana drogiego leczenia szpitalnego na ambulatoryjne

• w Polsce brakuje racjonalnego, merytorycznego płatnika — NFZ nim nie jest, bo „nie ma motywacji ani potrzeby, żeby nim być”
• zbyt wysokie wyceny niektórych procedur; winny jest ten, kto ustala cenę, a nie lekarze
• mnożenie niepotrzebnych świadczeń, także z powodu roszczeń pacjentów domagających się kosztownych badań w banalnych przypadkach
• +1 więcej

• autonomiczny, samoregulujący się system bez ingerencji polityków
• konkurencja między płatnikami, także prywatnymi, z warunkami uniemożliwiającymi „spijanie śmietanki”
• samofinansowanie świadczeniodawców: wydatki nie mogą przekraczać przychodów od płatnika
• +1 więcej

• Pandemia ujawniła, że system nie jest bezpieczny dla pacjentów: 100 000 nadmiarowych zgonów, tyle co w dwukrotnie liczniejszych Niemczech
• Nie przeprowadzamy symulacji zbliżonych do realiów, które sprawdzą wydolność systemu przy utracie szpitali
• Po zmianie ustrojowej zrezygnowano ze szkolenia kadr medycznych na czas wojny
• +2 więcej

• Zmniejszanie liczby ostrych oddziałów dokładnie przemyśleć pod kątem zagrożenia wojennego, w każdym województwie i grupie powiatów
• Symulacje i gry wojenne dla szpitali (brak prądu, wody) z procedurami postępowania z pacjentami
• Zachować możliwość powrotu do dokumentacji papierowej, gdy system elektroniczny przestanie działać
• +2 więcej

• Polska nie podpisała konwencji Rady Europy o podrabianiu produktów medycznych
• ponad połowa leków sprzedawanych przez internet to leki sfałszowane
• pozaapteczny obrót lekami, także na receptę, przez podmioty nieuprawnione

• podpisanie konwencji Rady Europy o podrabianiu produktów medycznych
• sieć laboratoriów przy wydziałach farmaceutycznych wykrywających sfałszowane leki

• nierówności zdrowotne związane z płcią, miejscem zamieszkania i statusem społecznym
• niedobory kadr medycznych — liczba lekarzy na 1000 mieszkańców poniżej potrzeb
• starzenie się personelu — co trzecia pielęgniarka i położna w wieku przedemerytalnym
• +1 więcej

• stabilna, długoterminowa polityka zdrowotna wyjęta z logiki sporu politycznego
• zespoły robocze w Sejmie przygotowujące projekt reformy
• brak zgody na prywatyzację szpitali, która wyeliminuje jakiegokolwiek pacjenta z pomocy medycznej

• Połowa szpitali powiatowych stoi przed zamknięciem z powodu zadłużenia
• W obecnym systemie każdy pacjent oznacza stratę, każdy dyżur generuje koszty, a każda podwyżka pogłębia deficyt
• Samorządy utrzymują szpitale powiatowe przy życiu, choć nie wymyśliły ich struktury
• +1 więcej

• Urealnić wycenę procedur, uwzględnić gotowość finansową i waloryzację według cen rynkowych
• Systemowa restrukturyzacja: profilowanie zdublowanych oddziałów w szpitalach odległych o 20–30 km
• Uregulować ustawowe wynagrodzenie w ochronie zdrowia

• samotność i bezradność seniorów z wielochorobowością, którzy przestają liczyć na pomoc medyczną
• opieka hospicyjna zawężona głównie do pacjentów onkologicznych

• opieka holistyczna przez interdyscyplinarny zespół w centrum systemu
• domowa opieka hospicyjna jako tańsza od stacjonarnej, wczesne włączanie opieki paliatywnej
• rozszerzenie opieki hospicyjnej na inne grupy niż onkologiczne

• nadużywanie alkoholu kosztuje 185 miliardów złotych rocznie

• bezpieczeństwo zdrowotne traktowane priorytetowo jak bezpieczeństwo militarne
• ustawa ograniczająca nadużywanie alkoholu; środki z redukcji szkód przekazane na publiczną ochronę zdrowia

• niewykorzystane kompetencje pielęgniarek w zespołach interdyscyplinarnych
• obecne normy zatrudnienia pielęgniarek są niewystarczające
• pielęgniarki obciążone zadaniami niewymagającymi ich kwalifikacji
• +1 więcej

• wprowadzić zaawansowaną praktykę pielęgniarską (APN) dla niewielkiego odsetka pielęgniarek
• przekazać proste zadania opiekunom medycznym
• zapewnić odpowiednią obsadę pielęgniarską na oddziałach

• szpitale i cały system nie są przygotowane na starzenie się społeczeństwa i wielochorobowość
• system ochrony zdrowia i system pomocy społecznej się nie widzą
• Polska w czołówce, jeśli chodzi o nadmierne spożycie leków

• profilaktyka i edukacja zdrowotna jako fundament systemu
• ponadpartyjne porozumienie, żeby reforma nie zaczynała się od nowa po wyborach
• szpital przyjazny seniorom
• +5 więcej

—

• profilaktyka cukrzycy od urodzenia przez informowanie rodziców w gabinetach pediatrycznych

• nakłady rosną, a czas oczekiwania na konsultacje i zabiegi się wydłuża
• system alokacji budżetu tworzy bodźce do kreowania procedur w lecznictwie zamkniętym
• odyseja diagnostyczna w chorobach rzadkich — średnio około 5 lat; dotyczy nawet do 3 milionów osób
• +1 więcej

• powszechna, systematyczna edukacja zdrowotna od najmłodszych lat
• przemodelowanie finansowania i głęboka koordynacja opieki
• inwestycja w programy profilaktyczne i badania przesiewowe
• +2 więcej

• Polska przygotowuje się do kryzysów na zasadzie „pospolitego ruszenia” zamiast planów
• Brak przygotowanych i przećwiczonych planów ewakuacji pacjentów ze szpitali (karetki, autobusy, miejsca ewakuacji)
• Ćwiczenia służb to pokazy, a nie realne sprawdzenie systemu
• +3 więcej

• Przygotować i przećwiczyć wcześniej plany ewakuacji szpitali
• Ćwiczenia symulujące zdarzenia dużej skali w realnym czasie, plany oparte o wyniki ćwiczeń
• Powszechne kształcenie medyków w medycynie taktycznej

• lekarz zabezpiecza jednocześnie dwa oddziały i konsultuje na SOR
• obowiązkowe od 1 września kody ICD9 na skierowaniach obok ICD 10 zabierają czas pacjentowi

• przy każdej zmianie sprawdzać, czy nie tworzy dodatkowej biurokracji i obowiązków zabierających lekarzowi czas dla pacjenta

• plan dla chorób rzadkich wciąż niewdrożony mimo 13 lat starań rzeczników
• wieloletnie kolejki do poradni genetycznych
• pacjent z chorobą rzadką ginie przy przejściu z opieki pediatrycznej do dorosłej
• +3 więcej

• ustawa o chorobach rzadkich ze stabilnym finansowaniem
• ośrodki eksperckie chorób rzadkich z rozliczaniem świadczeń poza limitem
• więcej geriatrów i oddziałów geriatrycznych, powszechna geriatryczna opieka koordynowana w POZ
• +5 więcej

• według badaczy dostęp do opieki na wsi i peryferiach jest kilkukrotnie gorszy niż w miastach
• „miastonormatywność”: polityki zdrowotne tworzone z perspektywy Warszawy i klinik
• wykluczenie komunikacyjne, informatyczne i brak kadr na wsi
• +1 więcej

• koordynacja medycyny, opieki społecznej i lokalnych społeczności
• systemowe wsparcie lokalnych społeczności zamiast grantów
• polityki zdrowotne uwzględniające mieszkańców wsi

• głos diagnostów laboratoryjnych pomijany mimo 2,2 miliona badań laboratoryjnych dziennie
• brak regulacji badań genetycznych (ustalenia raportu NIK)

• stabilne planowanie potencjału laboratoriów, wykwalifikowane kadry i inwestycje w medycynę laboratoryjną
• ustawa o badaniach genetycznych i ochronie genomu ludzkiego
• udział diagnostów laboratoryjnych w zespołach roboczych

• od 2012 r. kolejki wydłużyły się dwukrotnie: z dwóch do 4 miesięcy średniego czekania
• więcej pieniędzy, sprzętu i wyższe zarobki lekarzy nie przekładają się na pacjenta
• dwubiegunowy system: dostępność dla posłów, senatorów i celebrytów, kolejki dla pozostałych
• +3 więcej

• głośno mówić o patologiach systemu zamiast kultury przepraszania

• 13,5 miliona osób chorych przewlekle i długotrwale
• pacjent zagubiony i samotny, pozostawiony sam sobie przez system

• całościowy projekt kompleksowej reformy systemu wzorem komisji Dekkera w Holandii
• szybko: dostępność badań, wyceny procedur, nadzór, walka z patologiami i nadużyciami
• zmniejszenie kolejek i równość w nich
• +3 więcej