Mniej porad w POZ nie idzie w parze z większą liczbą hospitalizacji. Piramidy 16 województw

Sprawdziliśmy, czy tam, gdzie lekarze POZ udzielają mniej porad, jest więcej hospitalizacji. Dane NFZ za 2024 r. tego nie pokazują. Między województwami zależność jest słaba i raczej dodatnia: gdzie porad POZ na mieszkańca jest więcej, hospitalizacji też jest trochę więcej (współczynnik korelacji 0,38; 1 oznacza pełną zgodność, 0 brak związku). Przy 16 województwach może to być przypadek, ale silną zależność ujemną dane wykluczają. Wyraźnie mocniej z liczbą hospitalizacji idzie w parze liczba łóżek szpitalnych (0,74). Najszersze piętro szpitalne ma świętokrzyskie: 215 hospitalizacji na 1000 mieszkańców, najwęższe lubuskie i małopolskie: 162–163. Najmniej porad POZ ma mazowieckie. Hospitalizacji ma tam więcej niż średnio, ale według naszego szacunku tę nadwyżkę tworzą pacjenci z innych województw.

To uzupełnienie artykułu „Piramida świadczeń”, który pokazuje te same trzy piętra dla całej Polski. Tutaj każde województwo ma własną małą piramidę: porady lekarza POZ na dole, porady w poradniach specjalistycznych (AOS) w środku, hospitalizacje na górze. Wszystko na 1000 mieszkańców, za 2024 r. To najnowszy rok, za który są dane o poradach POZ w podziale na powiaty; archiwum za 2025 r. jest niedostępne. Pod każdą piramidą są kolejki NFZ z sierpnia 2026 r.

1. Szesnaście piramid

Kliknij województwo na siatce albo na wykresie, żeby zobaczyć liczby, lata, typ liczby i źródła.

Co widać. Piramidy mają podobny kształt, ale różną szerokość. Bez porad na receptę lekarze POZ udzielili od 3185 porad na 1000 mieszkańców (mazowieckie) do 4240 (lubelskie); średnia Polski to 3581. W AOS rozpiętość jest od 1898 do 2757, a w szpitalu od 162,2 (lubuskie) do 215,0 (świętokrzyskie). Najszersze piętro szpitalne jest więc o 33% szersze od najwęższego.

Porady na receptę. Część porad POZ to tylko wydanie kolejnej recepty (rozpoznanie Z76.0). Ich udział różni się między województwami dwukrotnie: od 12,4% (lubelskie) do 26,0% (zachodniopomorskie). Dlatego domyślnie liczymy porady bez nich. Część różnicy może wynikać z tego, jak lekarze kodują wizytę po receptę, dlatego pokazujemy też wersję ze wszystkimi poradami. Z poradami receptowymi zachodniopomorskie przesuwa się z dolnej połowy do górnej, a lubelskie traci pierwsze miejsce na rzecz łódzkiego. Przełącznik nad wykresem pokazuje obie wersje.

2. Gdzie POZ jest słaby, a szpital szeroki?

Gdyby słaby POZ „przelewał” pacjentów do szpitali, punkty układałyby się od lewego górnego rogu do prawego dolnego. Układają się raczej odwrotnie. Przy obecnych ustawieniach współczynnik korelacji wynosi 0,38, a we wszystkich czterech wariantach (z receptami i bez, szpital wg miejsca leczenia i zamieszkania) jest dodatni: od 0,27 do 0,43. Przy 16 województwach tak słaba zależność może być przypadkiem. Dane wykluczają jednak, że słabszy POZ idzie w parze z wyraźnie szerszym szpitalem: w żadnym wariancie dolna granica 95-procentowego przedziału ufności nie schodzi poniżej −0,26.

W zaznaczonym polu (mniej porad POZ i więcej hospitalizacji niż średnio) są teraz: dolnośląskie, mazowieckie, świętokrzyskie, warmińsko-mazurskie. Skład tej grupy zmienia się z ustawieniami, bo większość województw leży blisko średniej. Stale są w niej tylko dolnośląskie i mazowieckie, i to ledwie: dolnośląskie ma 189,9 hospitalizacji na 1000, a mazowieckie po odjęciu pacjentów z innych województw ok. 187,9, wobec 186,6 w Polsce.

Co idzie w parze z szerszym szpitalem. Wyraźnie mocniej niż POZ idą w parze łóżka: im więcej łóżek w szpitalach ogólnych na 1000 mieszkańców (GUS, 2024), tym więcej hospitalizacji (korelacja 0,74). To jedyna silna zależność w tym artykule. Odsetek osób 65+ koreluje z hospitalizacjami na poziomie 0,45i ze wszystkimi poradami POZ na poziomie 0,53, ale z poradami bez recept już tylko 0,24: to może znaczyć, że starsi pacjenci częściej przychodzą po kolejną receptę. Nie umiemy rozstrzygnąć, czy łóżka ściągają pacjentów, czy łóżek jest więcej tam, gdzie ludzie częściej chorują. Do tego potrzebne są dane o hospitalizacjach według wieku i województwa, których NFZ nie publikuje.

3. Mapa: wybierz miarę

4. Kolejki do szpitala: raczej krótsze tam, gdzie jest więcej hospitalizacji

W sierpniu 2026 r. na listach oczekujących do szpitala było od 15,2 wpisu na 1000 mieszkańców (świętokrzyskie) do 54,0 (kujawsko-pomorskie), czyli 3,6 razy więcej. Województwa z większą liczbą hospitalizacji mają raczej krótsze listy (korelacja −0,48; przy 16 województwach to na granicy przypadku): świętokrzyskie, lubelskie i podlaskie mają dużo hospitalizacji i najmniej wpisów. Kujawsko-pomorskie to wyjątek: szpital powyżej średniej (196,8 na 1000) i najdłuższa lista (54,0 wpisu na 1000).

Na listach do poradni AOS było od 50,3 (świętokrzyskie) do 105,9 wpisu na 1000 (pomorskie). Tu nie widać związku ani z liczbą porad AOS (korelacja 0,04), ani z liczbą porad POZ (−0,29). Kolejność województw jest stabilna: lista z sierpnia 2025 r. daje prawie ten sam układ (korelacja 0,97 dla AOS i 1,00 dla szpitala).

Pułapki. Wpis to nie osoba: jedna osoba może czekać do kilku poradni. Kolejka jest przypisana do województwa poradni lub szpitala, nie pacjenta, więc mieszkańcy mniejszych województw zapisani w Warszawie czy Krakowie zwiększają kolejkę tych województw. Od 2026 r. pierwsza wizyta u kardiologa idzie przez centralną e-rejestrację i zniknęła z danych o kolejkach. POZ list oczekujących nie prowadzi, więc dla POZ kolejki nie ma.

5. Którą wersję pokazujemy: miejsce leczenia czy zamieszkania

Wszystkie trzy piętra liczymy według województwa, w którym pacjent dostał świadczenie. Tak publikuje je NFZ: porady POZ według powiatu udzielenia porady, porady AOS według województwa wizyty, hospitalizacje według oddziału NFZ, który ma umowę ze szpitalem. Oddział NFZ kupuje w swoim województwie świadczenia także dla pacjentów spoza niego; sprawozdanie NFZ za 2025 r. nazywa ich „świadczeniobiorcami z zewnątrz” (s. 101–102). Liczba „wg oddziału NFZ” w danych o świadczeniach jest więc w praktyce liczbą wg miejsca leczenia. Liczby według miejsca zamieszkania pacjenta NFZ nie publikuje ani dla POZ, ani dla AOS, ani dla szpitala.

Dla szpitala możemy to przybliżyć. NFZ opublikował migracje pacjentów szpitalnych za lata 2018–2020: ilu pacjentów przyjechało do województwa i ilu z niego wyjechało (zbiór 3056). Bierzemy pacjentów hospitalizowanych poza swoim województwem (Tabele 2.1 i 2.2), bez programów lekowych i chemioterapii. Saldo z 2019 r., ostatniego przed pandemią, odejmujemy od hospitalizacji z 2024 r. W liczbach bezwzględnych najwięcej zmienia się na Mazowszu: przyjechało 94 189 pacjentów, wyjechało 51 496, saldo to 4,0% hospitalizacji. Po korekcie mazowieckie spada z 195,7 do ok. 187,9 hospitalizacji na 1000, czyli prawie do średniej Polski (186,6). Odwrotnie lubuskie: mieszkańcy często leczą się gdzie indziej, więc po korekcie wskaźnik rośnie z 162,2 do ok. 171,4. Wersję „wg zamieszkania” włączysz przełącznikiem nad siatką. Jest szacunkiem: migracje dotyczą pacjentów, a nie pobytów, i kończą się na 2020 r. Jeśli każdy migrujący pacjent miał dwa pobyty, korekta jest dwa razy większa. Ten wariant i wariant z migracjami całego lecznictwa szpitalnego (Tabele 1.1 i 1.2, z programami lekowymi i chemioterapią) podajemy w panelu województwa jako widełki.

Dla POZ i AOS danych o migracjach nie ma. W POZ wpływ jest pewnie mały, bo do lekarza POZ chodzimy blisko domu, choć osoby dojeżdżające do pracy w dużym mieście mogą tam mieć przychodnię. W AOS migracje mogą być większe, zwłaszcza do poradni przy szpitalach klinicznych. Do tego GUS liczy ludność według meldunku, a w dużych miastach mieszka więcej osób, niż jest zameldowanych. Zawyża to wskaźniki „na 1000” w województwach z dużymi miastami.

Powiązane: Piramida świadczeń dla całej Polski · Wszystkie artykuły

Seria „Piramida świadczeń” · Analiza 6 z 13