Szpital ma dwa razy więcej lekarzy NFZ niż POZ i trzy razy więcej niż poradnie specjalistyczne

Piramida wizyt na NFZ jest najszersza na dole: w 2025 r. lekarze POZ udzielili 124,0 mln porad, a NFZ zapłacił za 7,14 mln hospitalizacji. Piramida lekarzy jest najszersza na górze. Do umów NFZ w leczeniu szpitalnym zgłoszono 90 250 lekarzy, w POZ 45 704, a w poradniach specjalistycznych (AOS) 30 656. To często te same osoby: 67% lekarzy AOS pracuje też w szpitalu. Według naszego szacunku w szpitalu lekarze przepracowują ok. 69% godzin lekarzy NFZ na tych trzech poziomach (62–75%), a AOS najmniej.

1. Ilu lekarzy pracuje na każdym poziomie NFZ

Co widać. W 2025 r. do jakiejkolwiek umowy z NFZ zgłoszono 131 885 lekarzy. Na trzech poziomach piramidy pracowało 125 712 z nich. Najwięcej lekarzy ma szpital, najmniej AOS. Na jednego lekarza POZ przypada 2713 porad rocznie (3560 według pełnej liczby z CeZ; w mianowniku są też lekarze nocnej i świątecznej opieki, bo CeZ liczy ich razem z POZ), na lekarza AOS 2858 porad i badań, na lekarza szpitalnego 79 hospitalizacji. Lekarzy AOS jest też najstarszych: 24% ma 66 lat lub więcej (POZ 20%, szpital 12%).

Te same osoby na kilku poziomach. Tylko 8409 lekarzy (27%) pracuje w AOS, a nie w POZ ani w szpitalu. Reszta poradni stoi na lekarzach szpitalnych i lekarzach POZ. W POZ 41% lekarzy ma też umowę szpitalną, ale część z nich to lekarze szpitali, którzy dyżurują w nocnej i świątecznej opiece: NFZ kontraktuje ją „w rodzaju podstawowa opieka zdrowotna”. Zbiór CeZ nie ma kolumny placówki, więc nie wiemy, ilu lekarzy pracuje w dwóch szpitalach albo w trzech przychodniach.

2. Ile godzin lekarzy idzie na każdy poziom

POZ: pomiar. Lekarze POZ zgłosili w harmonogramach umów NFZ 1 311 763 godzin tygodniowo (pismo NFZ z 19.08.2026 r., analiza grafików). Na jedną poradę ze sprawozdania NFZ przypada 31,9 min zgłoszonego czasu lekarza, a na jedną poradę z pełnej liczby CeZ 24,3 min. Harmonogram to deklaracja: NFZ nie sprawdza go regularnie, a lekarz zgłoszony w kilku miejscach może mieć grafiki, które na siebie nachodzą.

AOS i szpital: szacunek. Harmonogramów poradni i szpitali NFZ nie publikuje w zbiorczej postaci. Dla AOS liczymy czas samych porad: 87,6 mln porad i badań po 10–20 minut to 291 tys.–582 tys. godzin tygodniowo, czyli 9,5–19,0 godziny na lekarza AOS. Artykuł „Wolne terminy w grafikach” odczytał harmonogramy próby 532 poradni AOS z wyszukiwarki NFZ i wyliczył ok. 480 tys. godzin tygodniowo, w środku tych widełek. Przy tej liczbie na szpital nadal przypada ok. 69% godzin. Dla szpitala zakładamy 40–60 godzin tygodniowo dla lekarzy, którzy z trzech poziomów pracują tylko w szpitalu (54 509 osób), i 25–45 godzin dla tych, którzy pracują też w POZ lub AOS (35 741). Założenie opiera się na ankiecie NIL wśród ok. 3 tys. lekarzy z czerwca 2026 r.: w ostatnich czterech tygodniach ponad 48 godzin tygodniowo pracowało 64% pytanych, ponad 60 godzin 38% (PAP). Wychodzi 3,07 mln–4,88 mln godzin, czyli 22–34 godziny lekarzy na jedną hospitalizację NFZ. W tej liczbie są też SOR, izby przyjęć i dyżury, które nie rosną z liczbą pacjentów.

Udział szpitala jest raczej zawyżony. Według naszego szacunku na szpital przypada 62%–75% godzin lekarzy NFZ na tych trzech poziomach (2025–2026), a na AOS najmniej. Każda z trzech liczb mierzy jednak co innego: w POZ to godziny z harmonogramów, w AOS sam czas porad (mniej niż godziny pracy poradni), a w szpitalu godziny z ankiety NIL o całym czasie pracy lekarzy, także w innych miejscach i prywatnie. Oba błędy podnoszą udział szpitala, a widełki ich nie obejmują. Kierunek się nie zmienia: nawet przy 25 godzinach tygodniowo na każdego z 90 250 lekarzy szpitala wychodzi ok. 2,26 mln godzin, więcej niż w POZ.

Co widać. Prywatne godziny lekarzy leżą prawie całe w środku piramidy. Prywatne porady specjalistów zajmują ok. 46% czasu, który zajmują porady AOS na NFZ (szacunek; prywatne porady z 2024 r., porady NFZ z 2025 r.). Artykuł główny podaje 50%, bo dzieli liczbę prywatnych porad przez porady NFZ z 2024 r. bez badań kosztochłonnych. Tu dzielimy godziny, a w mianowniku są wszystkie porady i badania AOS z 2025 r. Liczymy tylko czas porad, bez medycyny pracy, dojazdów i dokumentacji, więc to raczej dolna granica.

3. Ilu lekarzy pracuje na NFZ, ilu prywatnie, a ilu tu i tu

Poza NFZ. W 2024 r. prawo wykonywania zawodu miało 166 515 lekarzy, z pacjentem pracowało 141 193 (GUS, stan na 31 grudnia), a do umów NFZ zgłoszono 128 153. Bez umowy z NFZ było więc od 13 tys. do 38 tys. lekarzy. Dół to różnica między pracującymi z pacjentem a zgłoszonymi do NFZ, góra to różnica między wszystkimi z prawem wykonywania zawodu a zgłoszonymi do NFZ, razem z tymi, którzy nie pracują. W ankiecie NIL z 2026 r. wyłącznie prywatnie pracuje 11,9% respondentów, co odpowiada ok. 17 tys. lekarzy. Leczy więc poza NFZ zapewne ok. 13 tys.–17 tys. lekarzy (szacunek, 2024).

Łączenie sektorów. Publicznego rejestru, który pokazałby, kto pracuje i na NFZ, i prywatnie, nie ma. Podstawę prawną, żeby to policzyć, państwo już ma. Od 5 sierpnia 2026 r. minister zdrowia może zażądać od każdego podmiotu wykonującego działalność leczniczą danych o zatrudnionych z numerem PESEL i numerem prawa wykonywania zawodu, razem z wynagrodzeniem, wymiarem czasu pracy i formą zatrudnienia. Dane płacowe, które świadczeniodawcy przekazują AOTMiT, też nie są już zanonimizowane: idą z numerem PESEL i PWZ (ustawa z 19 czerwca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 972; art. 27a ustawy o działalności leczniczej i art. 31lc ustawy o świadczeniach). Wiceminister zdrowia uzasadniał tę zmianę w maju 2026 r. m.in. potrzebą analiz „wieloetatowości” (relacja Termedii). Publicznych zestawień z tych danych nie znaleźliśmy. Najlepsze, co mamy, to ankieta NIL „Perspektywa 27” z przełomu kwietnia i maja 2026 r. (raport, 2 243 osoby, w tym dentyści). 54,9% respondentów pracowało w obu sektorach, z czego większość „głównie publicznie i sporadycznie prywatnie”. Przeniesione na lekarzy pracujących z pacjentem daje to ok. 78 tys. osób, a jeśli liczyć tylko tych, którzy pracują prywatnie więcej niż sporadycznie, ok. 34 tys. Ankietę wypełnił, kto chciał, więc to rząd wielkości. Dla kontroli: tylko publicznie albo publicznie i prywatnie pracuje według ankiety ok. 121 tys. lekarzy (szacunek, 2026), a do umów NFZ zgłoszono w 2024 r. 128 tys. (pomiar CeZ). Różnica wynosi ok. 6%, a CeZ liczy każdego, kto był zgłoszony choć przez część roku.

4. Co z tego wynika dla piramidy wizyt

1. Godzin lekarzy najwięcej przypada na szpital. Wizyt jest najwięcej w POZ, a godzin lekarzy najwięcej w szpitalu: 62%–75% godzin NFZ na trzech poziomach według naszego szacunku (2025–2026; udział raczej zawyżony, zob. sekcja 2). Na hospitalizację przypada 22–34 godziny pracy lekarzy, na poradę w POZ 24–32 minut zgłoszonego czasu. Każda hospitalizacja, której da się uniknąć dzięki lepszej opiece niżej, zwalnia dużo czasu lekarzy, choć nie cały: dyżur trzeba obsadzić bez względu na liczbę pacjentów.
2. Środek piramidy ma mało własnych lekarzy. Z 30 656 lekarzy AOS w 2025 r. tylko 8409 pracuje w AOS, a nie w POZ ani w szpitalu. Dla 73% lekarzy AOS godzina w poradni konkuruje z godziną w szpitalu albo w POZ. To liczba z samych umów NFZ; pracy w gabinecie prywatnym ten zbiór nie widzi, więc konkurencja o czas jest jeszcze większa. Więcej porad specjalistycznych na NFZ wymaga więc albo przesunięcia czasu tych samych osób, albo ściągnięcia lekarzy, którzy dziś leczą tylko prywatnie.
3. Prywatny rynek konkuruje o ten sam środek. Prywatne porady specjalistów zajmują ok. 46% czasu porad AOS na NFZ (szacunek, 2024–2025), a według ankiety NIL z 2026 r. większość lekarzy łączy oba sektory. Zapewne część z nich to ci sami specjaliści, do których czekamy w kolejkach AOS; danych, które by to pokazały, nie ma.
4. Rezerwa poza NFZ jest niepewna. Poza umowami NFZ leczy ok. 13 tys.–17 tys. lekarzy (szacunek, 2024), a prawo wykonywania zawodu bez umowy NFZ ma do 38 tys.. Nie wiemy, ile godzin pracują i w jakich specjalnościach.

Seria „Piramida świadczeń” · Analiza 3 z 13