Na 1000 mieszkańców Polska ma 6,3 łóżka szpitalnego, Dania 2,3, a Holandia 2,2 (2024). Przepuklinę pachwinową bez nocy w szpitalu operujemy u 4 pacjentów na 100, Duńczycy u 86, Holendrzy u 89. Pod tym względem bliżej nam do Czech i Niemiec niż do północy Europy. Porad lekarskich mamy 8,8 na mieszkańca, więcej niż mediana UE (7,3). Szczytu polskiej piramidy nie umiemy dziś rzetelnie porównać: w 2023 r. Polska zmieniła źródło danych o pobytach w szpitalu i liczba wypisów skoczyła w rok o 38%.

To artykuł uzupełniający do piramidy świadczeń NFZ. Tam liczymy porady POZ, porady w AOS i hospitalizacje w Polsce. Tu porównujemy kształt tej piramidy z innymi krajami. Bierzemy liczby, które kraje przekazują do wspólnego kwestionariusza OECD, Eurostatu i WHO, bo tylko one mają wspólne definicje. Każda liczba ma rok, typ i źródło.

1. Sześć krajów i mediana UE w jednej skali

Piramida ma dwa poziomy: na dole porady lekarskie, na górze wypisy ze szpitala, oba na 1000 mieszkańców w 2024 r. OECD nie dzieli porad na lekarzy rodzinnych i specjalistów, więc środkowego poziomu (AOS) z artykułu głównego tu nie ma. Wypisów jest kilkadziesiąt razy mniej niż porad, więc szczyt pokazujemy też w powiększeniu ×20, tym samym w każdym kraju. Kliknij kraj, a poniżej zobaczysz jego piramidę ze źródłami.

• wartość (podstawa: porady, szczyt: wypisy)
• w tym porady osobiście (reszta: teleporady)
• szczyt powiększony ×20
• Polska: szczyt ze starego źródła (2022), też ×20

Szerokość paska odpowiada liczbie. Skala ta sama co w małych piramidach powyżej.

• wartość
• w tym porady osobiście
• szczyt powiększony ×20

Polska: wypisy ze szpitala na 1000 mieszkańców

218 wypisów na 1000 mieszkańców · 2024

pomiar pewność niska

Wypisy ze szpitala po leczeniu ostrym somatycznym (bez psychiatrii, rehabilitacji i opieki długoterminowej). Według definicji OECD pobyt z co najmniej jedną nocą.

Źródło: OECD Health Statistics (Data Explorer), Hospital aggregates (DF_AGGR)

Jak to policzono, cytat, uwagi

Cytat: „OECD Data Explorer, Discharges per 100 000 persons, Somatic care, Curative care: REF_AREA=POL, TIME_PERIOD=2024, OBS_VALUE=21790.6”

Uwagi: Od 2023 r. inne źródło (MZ i MSWiA zamiast badania chorobowości szpitalnej NIZP-PZH). Liczba wypisów skoczyła o ok. 38% w rok. To głównie zmiana źródła: hospitalizacji JGP rozliczonych przez NFZ przybyło w 2023 r. o 6,9%. Nota metodologiczna kraju w aneksie Eurostatu/OECD: „From 2005 until 2022: National Institute of Public Health-National Institute of Hygiene (NIPH-NIH), General Hospital Morbidity Study (GHMS) […] Since 2023: change of data sources (the Ministry of Health, Ministry of Interior and Administration, and Statistics Poland)”.

Inne źródła i warianty (2)

Polska, 2022 r., stare źródło (badanie chorobowości szpitalnej NIZP-PZH)

147 wypisów na 1000 mieszkańców · 2022

pomiar pewność średnia

Ta sama miara OECD za 2022 r., ostatni rok ze starego źródła (badanie chorobowości szpitalnej NIZP-PZH), które wyłączało pobyty jednodniowe.

Źródło: OECD Health Statistics (Data Explorer), Hospital aggregates (DF_AGGR)

Jak to policzono, cytat, uwagi

Cytat: „OECD Data Explorer, Discharges per 100 000, Somatic care, Curative care: REF_AREA=POL, TIME_PERIOD=2022, OBS_VALUE=14672.5”

Uwagi: Po zmianie źródła (2023) wartość wzrosła do 202,5 na 1000 w rok.

Polska, 2019 r., stare źródło: pobyty z noclegiem + jednodniowe

222 wypisy na 1000 mieszkańców · 2019

wyliczenie pewność średnia

Stare źródło, 2019 r.: pobyty z noclegiem i przypadki jednodniowe razem, wszystkie przyczyny (bez urodzeń zdrowych noworodków, Z38).

Źródło: Eurostat hlth_co_disch2 i hlth_co_disch4 (dane historyczne do 2021 r.)

Jak to policzono, cytat, uwagi

Metoda: Eurostat hlth_co_disch2 (in-patients) 16360.6 + hlth_co_disch4 (day cases) 5849.1 na 100 tys. = 22209.7; ÷ 100.

Cytat: „hlth_co_disch2 PL 2019 INPAT A-T_Z_XNB: 16360.6; hlth_co_disch4 PL 2019 ONE_DAY: 5849.1 (per 100 000)”

Uwagi: Suma jest bliska liczbie z nowego źródła za 2023 r., ale z tego nie wynika, że nowe źródło liczy pobyty jednodniowe. Nota Eurostatu dla Polski pisze przy średnim pobycie „Day cases are excluded”, a OECD podaje więcej wypisów, niż NFZ rozliczył hospitalizacji razem z pobytami 0- i 1-dniowymi. Co dokładnie liczy nowe źródło, nie wiemy.

Co widać. Liczba porad lekarskich na jeden wypis ze szpitala wynosi w Holandii 133, w Hiszpanii 70, w Czechach 59, a iloraz median UE 54. Polska ma 40 według danych za 2024 r. i 55 według starego źródła za 2022 r. Pierwsza liczba stawia nas na końcu stawki, a druga, z 2022 r., w środku stawki z 2024 r. Która jest bliższa prawdy, wyjaśniamy w części 2. Niemcy (51) i Dania (53) mają zaniżoną podstawę z powodów opisanych w części 4.

Pod względem samej podstawy Polska ma 8,8 porady lekarskiej na mieszkańca w 2024 r. To więcej niż mediana 22 krajów UE (7,3) i niż Hiszpania czy Dania, ale mniej niż Czechy (9,0) i Holandia (10,6). W 2015 r. było 7,4, więc liczba porad rośnie.

Polska liczba porad w OECD pochodzi ze sprawozdań GUS ZD-3: w 2024 r. to ok. 187 mln porad w POZ i 138 mln u specjalistów, z NFZ i prywatnie (artykuł główny, część 9). Artykuł główny liczy same porady na NFZ i wtedy na jedną hospitalizację przypada ich ok. 30–35. Tu iloraz wynosi 40, bo w liczniku są też porady prywatne, a w mianowniku wypisy z nowego źródła, których jest więcej niż hospitalizacji NFZ.

2. Szczyt polskiej piramidy: zmiana źródła w 2023 r.

Między 2022 a 2023 r. liczba wypisów w danych OECD wzrosła z 5 402 665 do 7 429 795, czyli o 38%. Średni pobyt skrócił się w tym samym roku z 5,4 do 4,3 dnia. OECD oznacza ten rok jako przerwę w szeregu. Nota, którą GUS przekazał do wspólnego kwestionariusza, podaje powód:

„From 2005 until 2022: National Institute of Public Health-National Institute of Hygiene (NIPH-NIH), General Hospital Morbidity Study (GHMS) […] Since 2023: change of data sources (the Ministry of Health, Ministry of Interior and Administration, and Statistics Poland)” — aneks metodologiczny dla Polski, Eurostat, dane za 2024 r.

Do 2022 r. dane pochodziły z badania chorobowości szpitalnej NIZP-PZH, od 2023 r. z danych Ministerstwa Zdrowia. Ta sama nota mówi, że od 2023 r. sumy ogółem obejmują też szpitale uzdrowiskowe, sanatoria i rehabilitację stacjonarną. W leczeniu ostrym somatycznym, które tu pokazujemy, tych placówek nie ma.

Liczby pokazują, że nowe źródło liczy więcej pobytów niż stare, ale nie mówią, co dokładnie. W starym źródle pobyty z noclegiem i przypadki jednodniowe (Eurostat) dały razem w 2019 r. 222 pobyty na 1000 mieszkańców, nowe źródło pokazuje za 2023 r. 203. Jednocześnie OECD podaje za 2024 r. 7,97 mln wypisów, a NFZ rozliczył 7,03 mln hospitalizacji JGP, wliczając pobyty 0- i 1-dniowe (artykuł główny). Nowe źródło liczy więc więcej pobytów, niż NFZ opłacił. Może liczyć pobyt na każdym oddziale osobno albo szpitale spoza NFZ. Tego nie wiemy; ani GUS, ani OECD tego nie wyjaśnia.

Dlatego na piramidzie Polski pokazujemy obie liczby na 1000 mieszkańców: 217,9 w 2024 r. (nowe źródło) i przerywanym obrysem 146,7 w 2022 r. (stare źródło). Przy starej liczbie Polska jest blisko Czech (153,6 w 2024 r.) i powyżej mediany UE (134,1). Przy nowej wyprzedza Niemcy (191,7), które od lat mają najwięcej hospitalizacji w tej grupie.

3. Łóżka, czas pobytu i zabiegi bez nocy w szpitalu

Liczba wypisów zależy od definicji, ale łóżka i sposób wykonywania typowych zabiegów kraje liczą podobnie. Tu Polska wyraźnie należy do grupy z Czechami i Niemcami. Wybierz wskaźnik nad wykresem.

Wskaźnik łóżka łóżka ostre czas pobytu przepuklina bez nocy pęcherzyk bez nocy zaćma bez nocy u specjalisty w roku u lekarza POZ w roku porady na wypis

Skala od zera, wspólna dla wszystkich krajów. Kliknij kraj, żeby zobaczyć rok, typ liczby i źródło.

Polska: łóżka

6,3 łóżek na 1000 mieszkańców · 2024 · pomiar

Łóżka szpitalne ogółem (leczenie ostre, rehabilitacja, opieka długoterminowa w szpitalach), stan na koniec roku.

Uwagi: Łóżka ogółem obejmują też szpitale uzdrowiskowe, sanatoria i rehabilitację stacjonarną; bez łóżek dziennych. Nota metodologiczna kraju w aneksie Eurostatu/OECD: „Note: In 2024 there were 248 day-care hospitals with 499 beds which are not included in hospital beds data.”.

Rekord źródłowy: OECD Data Explorer, Hospital beds per 1 000: REF_AREA=POL, TIME_PERIOD=2024, OBS_VALUE=6.27

Źródło: OECD Health Statistics (Data Explorer), Hospital beds by function (DF_BEDS_FUNC)

Co widać. Polska ma 6,3 łóżka szpitalnego ogółem na 1000 mieszkańców, Czechy 6,4, Niemcy 7,6. Dania (2,3), Holandia (2,2) i Hiszpania (2,8) mają ich 2–3 razy mniej, a mediana UE to 4,2. To łóżka szpitalne ogółem. Przy samych łóżkach leczenia ostrego różnica z Holandią jest dwukrotna (4,3 wobec 2,1), bo prawie 2 z 6,3 łóżka ogółem to w Polsce rehabilitacja stacjonarna (1,95 na 1000), a opieka długoterminowa w szpitalach to tylko 0,04 (OECD, 2024). W łóżkach leczenia ostrego jest też psychiatria (0,61 na 1000). W samych szpitalach ogólnych (GUS) to też ok. 4,3 na 1000 mieszkańców; tej liczby używa artykuł główny. W Polsce przepuklinę pachwinową bez nocy w szpitalu operuje się w 4,3% przypadków, w Czechach w 1,4%, w Niemczech w 0,8%. W Danii to 85,5%, w Holandii 89,1%, a mediana UE 50,6%. Przy laparoskopowym usunięciu pęcherzyka żółciowego jest podobnie: Polska 0,3%, Dania 45,1%, Holandia 49,1%.

Zaćma pokazuje, że to się da zmienić. W 2015 r. Polska operowała bez nocy w szpitalu 34,6% zaćm, w 2019 r. już 82,3%, a w 2024 r. 94,5%, prawie tyle co reszta Europy (OECD). Przy przepuklinie i pęcherzyku takiej zmiany nie było. Dlaczego tak jest, te dane nie mówią. Naszym zdaniem może to być wycena NFZ, organizacja oddziałów albo przyzwyczajenie. Wiemy tylko, że kraje z małą liczbą łóżek częściej wykonują te zabiegi bez nocy w szpitalu. Widać to nie tylko w sześciu krajach z wykresu: w 25 krajach UE z danymi za 2024 r. korelacja rang Spearmana między łóżkami ogółem a odsetkiem zabiegów bez nocy wynosi ok. −0,8 dla przepukliny i ok. −0,6 dla pęcherzyka (wyliczenie). Korelacja nie mówi, co jest przyczyną.

Średni czas pobytu w Polsce (4,1 dnia w 2024 r.) wygląda na krótki, ale spadł z 5,4 do 4,3 dnia razem ze zmianą źródła. Jeśli nowe źródło liczy więcej krótkich pobytów, to one obniżają średnią. Tej liczby nie porównujemy więc z innymi krajami bez zastrzeżenia.

4. Środek piramidy: specjaliści, których OECD nie liczy osobno

OECD zbiera jedną liczbę porad lekarskich. Kraje nie dzielą jej według lekarza, a te, które mogłyby, robią to różnie. Najbliżej podziału jest europejska ankieta zdrowia EHIS z 2019 r.: pyta, kiedy ktoś ostatnio był u lekarza ogólnego i u specjalisty. U specjalisty w ciągu roku było 58,1% Polaków w wieku 15+, 61,6% Czechów i 60,4% Niemców, ale tylko 34,7% Duńczyków i 42,1% Holendrów (średnia UE-27 według Eurostatu: 51,6%). U lekarza ogólnego bywa podobny odsetek ludzi w każdym kraju (70–82%). To ankieta, więc liczy osoby, a nie porady, i opiera się na pamięci badanych. Nowsza fala EHIS z 2025 r. nie ukazała się jeszcze w bazie Eurostatu.

Pułapki definicyjne. „Porada lekarska” znaczy w każdym kraju co innego. Noty krajów z aneksów metodologicznych Eurostatu (cytaty dosłowne, po angielsku):

• Niemcy, porady: „One case of treatment only counts the first contact in three months even if the patient consults their doctor more often.- A substantial under-reporting has to be assumed.” Niemiecka liczba jest więc dolną granicą.
• Dania, porady: „Visits in outpatient departments in hospitals are not included.” Porady w poradniach przyszpitalnych, także u specjalistów, w duńskiej liczbie nie występują.
• Holandia, porady: „2005 onwards: Data from the Health Interview Survey.” To ankieta, nie rejestr; obejmuje rozmowy telefoniczne z lekarzem rodzinnym.
• Hiszpania, porady: „Data do not include consultations to private primary care physicians”. Bez prywatnych lekarzy rodzinnych.
• Polska, porady: „Source of data: Statistics Poland, ZD-3 report on ambulatory health care.” Sprawozdanie GUS z opieki ambulatoryjnej, POZ i AOS razem.
• Czechy, wypisy: „Day cases of patients treated in bed care departments are not excluded.” Czeska liczba wypisów zawiera część pobytów jednodniowych.
• Dania, wypisy: „The data from 2005 onwards use the 24-hour stay definition […] 2005-2023 are provisional data”.
• Czechy, łóżka: „the value reflects the agreement between the healthcare facility and the health insurance company”. To łóżka z umów z kasami, nie łóżka faktycznie dostępne.

Standard, do którego kraje się odnoszą, opisuje nota niemiecka: wypis to zwolnienie pacjenta, który został przyjęty i spędził w szpitalu „a minimum of one night”, a przypadki jednodniowe są wyłączone. Czechy według własnej noty liczą więcej niż ta definicja. Dania liczy mniej: tylko pobyty dłuższe niż doba.

Seria „Piramida świadczeń” · Analiza 5 z 13