Cytologia i mammografia w szesnastu województwach: ile kobiet zgłosiło się na badanie
Okres danych: NFZ: stan na 2026-09-03; GUS: ludność 2024
Szesnaście stron, po jednej na województwo: ta sama liczba NFZ w najgrubszym ziarnie. Wartość województwa to iloraz sum jego gmin — suma kobiet wyłączonych z zaproszeń przez sumę kobiet kwalifikujących się — a nie średnia z odsetków gminnych. W sumie wszystkich gmin program profilaktyki raka piersi obejmuje 34,7 proc. kobiet kwalifikujących się, a program profilaktyki raka szyjki macicy 16,6 proc. Rozstęp między województwami jest wyraźnie mniejszy niż między gminami: przy mammografii od 28,0 proc. w województwie opolskim do 39,4 proc. w województwie pomorskim. Każde województwo wypisuje wszystkie swoje powiaty, a każdy powiat wszystkie swoje gminy.
W nawiasie pozycja wśród szesnastu województw. Każda wartość to iloraz sum gmin województwa, nie średnia z ich odsetków.
Czego te liczby nie mierzą
Objęcie programem profilaktyki raka piersi. Liczba mierzy objęcie programem tak, jak je liczy NFZ: kobiety wyłączone z zaproszeń wobec kobiet kwalifikujących się. Wyłączenie znaczy badanie przesiewowe w SIMP z okna programu albo leczenie onkologiczne — w skali kraju badanie to 91 proc. wyłączeń. Nie mierzy, ile kobiet dostało zaproszenie ani ile zrobiło mammografię prywatnie.
Objęcie programem profilaktyki raka szyjki macicy. To samo liczenie co przy mammografii: wyłączone z zaproszeń wobec kwalifikujących się, a badanie to 86 proc. wyłączeń w kraju. Plik liczy badania z lat 2021–2026, choć metadane zbioru mówią o interwale trzyletnim; 93 proc. badań przypada na lata 2024–2026. Cytologia pobrana prywatnie do tych liczb nie wchodzi.
Kobiety z mammografią przesiewową w SIMP. Ten odsetek liczy wyłącznie kobiety z badaniem przesiewowym w SIMP i pomija wyłączone z powodu leczenia onkologicznego. Jest bliżej zgłaszalności niż wskaźnik objęcia, ale nadal nie mierzy badań wykonanych prywatnie ani poza programem.
Kobiety z cytologią przesiewową w SIMP. To samo liczenie co przy mammografii, bez wyłączeń z powodu leczenia. Plik liczy razem cytologię i test HPV-HR, więc odsetek obejmuje oba badania.
Kobiety kwalifikujące się do mammografii. Mianownik obu odsetków: kobiety w wieku 45–74 lat przypisane w danych NFZ do gmin tego województwa. To nie liczba mieszkanek ani liczba wysłanych zaproszeń.
Kobiety kwalifikujące się do cytologii. Mianownik obu odsetków: kobiety w wieku 25–64 lat przypisane w danych NFZ do gmin tego województwa. To nie liczba mieszkanek ani liczba wysłanych zaproszeń.
Jak czytać te dane
Wartość województwa to iloraz sum jego gmin: suma kobiet wyłączonych z zaproszeń przez sumę kobiet kwalifikujących się. Duże miasto waży w niej więcej niż mała gmina wiejska. Mediana gmin i mediana powiatów to inne liczby i stoją w osobnych kolumnach z własnym podpisem.
Odniesieniem krajowym jest ten sam iloraz sum dla wszystkich gmin: 34,7 proc. przy mammografii i 16,6 proc. przy cytologii. Mediana szesnastu województw wynosi 35,3 i 16,7 proc., a mediana 2 479 gmin 34,0 i 15,5 proc. To trzy różne liczby.
Województwo to jednostka podziału terytorialnego, nie oddział NFZ. Gminę przypisujemy do województwa po jej kodzie TERYT z pliku NFZ, więc przychodnia z umową w innym oddziale nie przenosi tu swoich pacjentek.
Odniesieniem krajowym jest suma wszystkich gmin (34,7 proc. przy mammografii, 16,6 proc. przy cytologii), nie wiersz „RAZEM” z pliku NFZ (32,9 i 15,7 proc.). Wiersz „RAZEM” dolicza kategorię „BRAK DANYCH”: 476 285 kobiet przy mammografii i 683 437 przy cytologii, których NFZ nie przypisał do żadnej gminy i w których wykazuje objęcie 1,5 i 0,9 proc. Plik nie wyjaśnia tej kategorii, więc nie wliczamy jej do gmin i nie twierdzimy, że te kobiety badań nie miały.
Zero znaczy „sprawozdano zero”, a brak danych piszemy wprost jako brak. W tym wydaniu pliku każda z 2 479 gmin ma obie liczby, więc żadna strona nie mówi „brak”.
Gmina to jednostka ustrojowa, nie wiersz pliku. Plik ma 3 235 wierszy gmin: gmina miejsko-wiejska występuje w dwóch (miasto i obszar wiejski), Warszawa w osiemnastu dzielnicach, a Wrocław, Łódź, Kraków i Poznań w pięciu delegaturach każde. Sklejamy je w gminę i mówimy, z ilu części.
Gmin jest 2 479, a nie 2 477, bo plik NFZ jest świeższy od rocznika GUS: NFZ zna już gminy Szczawa i Grabówka, utworzone po 2024 r., a 13 gmin zmieniło rodzaj z wiejskiej na miejsko-wiejską. Ludność gminy bierzemy z GUS za 2024 r.; dwie najnowsze gminy jej jeszcze nie mają i strona pisze wtedy „brak”, nie zero.
Rok 2026 jest niepełny — plik opisuje stan na 2026-09-03, więc rozbicie rocznikowe na stronie kończy się miesiącami, nie pełnym rokiem.