Cytologia i mammografia w powiecie białostockim: wynik 16 gmin i pozycja wśród 380 powiatów
Dane: NFZ przez dane.gov.pl, zbiór „Realizac…, Plik XLSX: „Realizacja mammografii prz…, Plik XLSX: „Realizacja cytologii przes…, okres NFZ: stan na 2026-09-03; GUS: ludność 2024 · aktualizacja 2026-09-30
W powiecie białostockim do mammografii przesiewowej kwalifikuje się 31 221 kobiet i 41,9 proc. z nich ma w danych NFZ badanie albo leczenie (13 094 osoby). Do cytologii kwalifikuje się 43 489 kobiet, a odsetek wynosi 20,3 proc. (8 829 osób). We wszystkich gminach razem jest to 34,7 i 16,6 proc. Liczba powiatu to iloraz sum jego 16 gmin, nie średnia z ich odsetków: gmina z większą populacją waży w niej więcej. Mediana tych gmin wynosi 40,9 proc. przy mammografii i 20,6 proc. przy cytologii.
Dwa programy, dwa odsetki
Objęcie programem profilaktyki raka piersi: 41,9 % — 42. z 380 powiatówW powiecie białostockim program profilaktyki raka piersi objął 41,9 proc. kobiet kwalifikujących się (13 094 z 31 221), o 7,3 pkt proc. więcej niż w sumie wszystkich gmin (34,7 proc.); 42. miejsce z 380 powiatów. Liczba powiatu to iloraz sum jego 16 gmin; mediana tych gmin wynosi 40,9 proc. W całym województwie podlaskim suma wynosi 35,5 proc., a mediana 17 powiatów tego województwa 35,5 proc.; mediana wszystkich powiatów to 34,6 proc.
Objęcie programem profilaktyki raka szyjki macicy: 20,3 % — 88. z 380 powiatówW powiecie białostockim program profilaktyki raka szyjki macicy objął 20,3 proc. kobiet kwalifikujących się (8 829 z 43 489), o 3,7 pkt proc. więcej niż w sumie wszystkich gmin (16,6 proc.); 88. miejsce z 380 powiatów. Liczba powiatu to iloraz sum jego 16 gmin; mediana tych gmin wynosi 20,6 proc. W całym województwie podlaskim suma wynosi 18,3 proc., a mediana 17 powiatów tego województwa 19,2 proc.; mediana wszystkich powiatów to 16,2 proc.
Kobiety z badaniem (mammografia): 39,3 % — 37. z 380 powiatówW powiecie białostockim mammografię przesiewową w SIMP ma 39,3 proc. kobiet kwalifikujących się (12 258 z 31 221), o 7,6 pkt proc. więcej niż w sumie wszystkich gmin (31,7 proc.); 37. miejsce z 380 powiatów. Liczba powiatu to iloraz sum jego 16 gmin; mediana tych gmin wynosi 38,7 proc. W całym województwie podlaskim suma wynosi 32,7 proc., a mediana 17 powiatów tego województwa 32,7 proc.; mediana wszystkich powiatów to 31,8 proc.
Kobiety z badaniem (cytologia): 18,9 % — 75. z 380 powiatówW powiecie białostockim cytologię przesiewową w SIMP ma 18,9 proc. kobiet kwalifikujących się (8 202 z 43 489), o 4,5 pkt proc. więcej niż w sumie wszystkich gmin (14,3 proc.); 75. miejsce z 380 powiatów. Liczba powiatu to iloraz sum jego 16 gmin; mediana tych gmin wynosi 19,0 proc. W całym województwie podlaskim suma wynosi 16,7 proc., a mediana 17 powiatów tego województwa 17,4 proc.; mediana wszystkich powiatów to 13,8 proc.
Powiat, jego gminy, województwo, kraj
Wskaźnik
Ten powiat
Mediana jego gmin
Suma województwa
Mediana 380 powiatów
Mediana wszystkich gmin
Suma wszystkich gmin
Okres
Objęcie programem profilaktyki raka piersi
41,9
40,9
35,5
34,6
34,0
34,7
stan na 2026-09-03 (badania 2024–2026)
Objęcie programem profilaktyki raka szyjki macicy
20,3
20,6
18,3
16,2
15,5
16,6
stan na 2026-09-03 (badania 2021–2026)
Kobiety z badaniem (mammografia)
39,3
38,7
32,7
31,8
31,3
31,7
stan na 2026-09-03 (badania 2024–2026)
Kobiety z badaniem (cytologia)
18,9
19,0
16,7
13,8
13,0
14,3
stan na 2026-09-03 (badania 2021–2026)
Wartość powiatu to iloraz sum jego gmin: suma kobiet wyłączonych z zaproszeń przez sumę kobiet kwalifikujących się. Mediana gmin to wynik gminy środkowej i jest inną liczbą. Kolumna „suma wszystkich gmin” pomija kategorię „BRAK DANYCH” z pliku NFZ, więc jest porównywalna z powiatem.
Ile kobiet kwalifikuje się do programu
Kobiety kwalifikujące się (mammografia): 31 221 kobiet — 53. z 380 powiatówDo programu profilaktyki raka piersi kwalifikuje się w powiecie białostockim 31 221 kobiet (kobiety w wieku 45–74 lat; badanie co 2 lata); 53. powiat z 380 pod względem wielkości tej populacji. Medianowy powiat ma 15 748 kobiet, wszystkie gminy razem 8 228 784 kobiety.
Kobiety kwalifikujące się (cytologia): 43 489 kobiet — 48. z 380 powiatówDo programu profilaktyki raka szyjki macicy kwalifikuje się w powiecie białostockim 43 489 kobiet (kobiety w wieku 25–64 lat; badanie co 3 lata cytologia albo co 5 lat test HPV-HR); 48. powiat z 380 pod względem wielkości tej populacji. Medianowy powiat ma 21 023 kobiety, wszystkie gminy razem 11 274 539 kobiet.
Z czego składa się ten odsetek
Program
Kwalifikujące się
Wyłączone ogółem
Badanie w SIMP
Leczenie w SIMP
Leczenie poza SIMP
Mammografia (rak piersi)
31 221
13 094
12 258
183
653
Cytologia i test HPV (rak szyjki macicy)
43 489
8 829
8 202
0
627
Mammografia (rak piersi) — badania po roczniku: 2024: 1 620, 2025: 5 978, 2026: 4 660.
Cytologia i test HPV (rak szyjki macicy) — badania po roczniku: 2021: 0, 2022: 1, 2023: 846, 2024: 2 132, 2025: 2 237, 2026: 2 986.
Objęcie programem profilaktyki raka piersi. Liczba mierzy objęcie programem tak, jak je liczy NFZ: kobiety wyłączone z zaproszeń wobec kobiet kwalifikujących się. Wyłączenie znaczy badanie przesiewowe w SIMP z okna programu albo leczenie onkologiczne — w skali kraju badanie to 91 proc. wyłączeń. Nie mierzy, ile kobiet dostało zaproszenie ani ile zrobiło mammografię prywatnie.
Objęcie programem profilaktyki raka szyjki macicy. To samo liczenie co przy mammografii: wyłączone z zaproszeń wobec kwalifikujących się, a badanie to 86 proc. wyłączeń w kraju. Plik liczy badania z lat 2021–2026, choć metadane zbioru mówią o interwale trzyletnim; 93 proc. badań przypada na lata 2024–2026. Cytologia pobrana prywatnie do tych liczb nie wchodzi.
Kobiety z mammografią przesiewową w SIMP. Ten odsetek liczy wyłącznie kobiety z badaniem przesiewowym w SIMP i pomija wyłączone z powodu leczenia onkologicznego. Jest bliżej zgłaszalności niż wskaźnik objęcia, ale nadal nie mierzy badań wykonanych prywatnie ani poza programem.
Kobiety z cytologią przesiewową w SIMP. To samo liczenie co przy mammografii, bez wyłączeń z powodu leczenia. Plik liczy razem cytologię i test HPV-HR, więc odsetek obejmuje oba badania.
Kobiety kwalifikujące się do mammografii. Mianownik obu odsetków: kobiety w wieku 45–74 lat przypisane w danych NFZ do gmin tego powiatu. To nie liczba mieszkanek ani liczba wysłanych zaproszeń.
Kobiety kwalifikujące się do cytologii. Mianownik obu odsetków: kobiety w wieku 25–64 lat przypisane w danych NFZ do gmin tego powiatu. To nie liczba mieszkanek ani liczba wysłanych zaproszeń.
Jak czytać te dane
Wartość powiatu to iloraz sum jego gmin: suma kobiet wyłączonych z zaproszeń przez sumę kobiet kwalifikujących się. Gmina z większą populacją waży w niej więcej. Mediana gmin powiatu to inna liczba i stoi w osobnej kolumnie — nigdy nie podpisujemy jej jako wyniku powiatu.
Odniesieniem krajowym jest ten sam iloraz sum dla wszystkich gmin: 34,7 proc. przy mammografii i 16,6 proc. przy cytologii. Mediana 380 powiatów wynosi 34,6 i 16,2 proc., a mediana 2 479 gmin 34,0 i 15,5 proc. To trzy różne liczby i każda ma tutaj własny podpis.
Miasto na prawach powiatu jest jedną gminą, więc jego strona powiatu i strona gminy pokazują tę samą liczbę. Nie jest to błąd: taki powiat nie ma czego sumować.
Odniesieniem krajowym jest suma wszystkich gmin (34,7 proc. przy mammografii, 16,6 proc. przy cytologii), nie wiersz „RAZEM” z pliku NFZ (32,9 i 15,7 proc.). Wiersz „RAZEM” dolicza kategorię „BRAK DANYCH”: 476 285 kobiet przy mammografii i 683 437 przy cytologii, których NFZ nie przypisał do żadnej gminy i w których wykazuje objęcie 1,5 i 0,9 proc. Plik nie wyjaśnia tej kategorii, więc nie wliczamy jej do gmin i nie twierdzimy, że te kobiety badań nie miały.
Zero znaczy „sprawozdano zero”, a brak danych piszemy wprost jako brak. W tym wydaniu pliku każda z 2 479 gmin ma obie liczby, więc żadna strona nie mówi „brak”.
Gmina to jednostka ustrojowa, nie wiersz pliku. Plik ma 3 235 wierszy gmin: gmina miejsko-wiejska występuje w dwóch (miasto i obszar wiejski), Warszawa w osiemnastu dzielnicach, a Wrocław, Łódź, Kraków i Poznań w pięciu delegaturach każde. Sklejamy je w gminę i mówimy, z ilu części.
Gmin jest 2 479, a nie 2 477, bo plik NFZ jest świeższy od rocznika GUS: NFZ zna już gminy Szczawa i Grabówka, utworzone po 2024 r., a 13 gmin zmieniło rodzaj z wiejskiej na miejsko-wiejską. Ludność gminy bierzemy z GUS za 2024 r.; dwie najnowsze gminy jej jeszcze nie mają i strona pisze wtedy „brak”, nie zero.
Rok 2026 jest niepełny — plik opisuje stan na 2026-09-03, więc rozbicie rocznikowe na stronie kończy się miesiącami, nie pełnym rokiem.