Cytologia i mammografia w Białymstoku: ile kobiet zgłosiło się na badanie
Dane: NFZ przez dane.gov.pl, zbiór „Realizac…, Plik XLSX: „Realizacja mammografii prz…, Plik XLSX: „Realizacja cytologii przes…, okres NFZ: stan na 2026-09-03; GUS: ludność 2024 · aktualizacja 2026-09-30
W Białymstoku do mammografii przesiewowej kwalifikuje się 65 818 kobiet i 39,8 proc. z nich ma w danych NFZ badanie albo leczenie (26 199 osób). Do cytologii kwalifikuje się 92 758 kobiet, a odsetek wynosi 20,6 proc. (19 152 osoby). We wszystkich gminach razem jest to 34,7 i 16,6 proc. Te liczby mówią, ile kobiet ma badanie odnotowane w systemie NFZ, a nie ile dostało zaproszenie.
Dwa programy, dwa odsetki
Objęcie programem profilaktyki raka piersi: 39,8 % — 496. z 2479 gminW Białymstoku program profilaktyki raka piersi objął 39,8 proc. kobiet kwalifikujących się (26 199 z 65 818), o 5,1 pkt proc. więcej niż w sumie wszystkich gmin (34,7 proc.); 496. miejsce z 2 479. Dla porównania mediana 119 gmin w województwie podlaskim: 33,2 proc., mediana wszystkich gmin: 34,0 proc.
Objęcie programem profilaktyki raka szyjki macicy: 20,6 % — 580. z 2479 gminW Białymstoku program profilaktyki raka szyjki macicy objął 20,6 proc. kobiet kwalifikujących się (19 152 z 92 758), o 4,0 pkt proc. więcej niż w sumie wszystkich gmin (16,6 proc.); 580. miejsce z 2 479. Dla porównania mediana 119 gmin w województwie podlaskim: 16,7 proc., mediana wszystkich gmin: 15,5 proc.
Kobiety z badaniem (mammografia): 36,7 % — 530. z 2479 gminW Białymstoku mammografię przesiewową w SIMP ma 36,7 proc. kobiet kwalifikujących się (24 166 z 65 818), o 5,0 pkt proc. więcej niż w sumie wszystkich gmin (31,7 proc.); 530. miejsce z 2 479. Dla porównania mediana 119 gmin w województwie podlaskim: 30,7 proc., mediana wszystkich gmin: 31,3 proc.
Kobiety z badaniem (cytologia): 19,3 % — 496. z 2479 gminW Białymstoku cytologię przesiewową w SIMP ma 19,3 proc. kobiet kwalifikujących się (17 858 z 92 758), o 4,9 pkt proc. więcej niż w sumie wszystkich gmin (14,3 proc.); 496. miejsce z 2 479. Dla porównania mediana 119 gmin w województwie podlaskim: 15,0 proc., mediana wszystkich gmin: 13,0 proc.
Gmina, powiat, województwo, kraj
Wskaźnik
Ta gmina
Mediana powiatu
Mediana województwa
Mediana wszystkich gmin
Suma wszystkich gmin
Okres
Objęcie programem profilaktyki raka piersi
39,8
39,8
33,2
34,0
34,7
stan na 2026-09-03 (badania 2024–2026)
Objęcie programem profilaktyki raka szyjki macicy
20,6
20,6
16,7
15,5
16,6
stan na 2026-09-03 (badania 2021–2026)
Kobiety z badaniem (mammografia)
36,7
36,7
30,7
31,3
31,7
stan na 2026-09-03 (badania 2024–2026)
Kobiety z badaniem (cytologia)
19,3
19,3
15,0
13,0
14,3
stan na 2026-09-03 (badania 2021–2026)
Kolumna „suma wszystkich gmin” pomija kategorię „BRAK DANYCH” z pliku NFZ, więc jest porównywalna z gminą. Wiersz „RAZEM” w pliku NFZ podaje 32,9 proc. przy mammografii i 15,7 proc. przy cytologii, bo dolicza kobiety bez przypisanej gminy.
Ile kobiet kwalifikuje się do programu
Kobiety kwalifikujące się (mammografia): 65 818 kobiet — 10. z 2479 gminDo programu profilaktyki raka piersi kwalifikuje się w Białymstoku 65 818 kobiet (kobiety w wieku 45–74 lat; badanie co 2 lata); 10. gmina z 2 479 pod względem wielkości tej populacji. Medianowa gmina ma 1 465 kobiet, wszystkie gminy razem 8 228 784 kobiety.
Kobiety kwalifikujące się (cytologia): 92 758 kobiet — 10. z 2479 gminDo programu profilaktyki raka szyjki macicy kwalifikuje się w Białymstoku 92 758 kobiet (kobiety w wieku 25–64 lat; badanie co 3 lata cytologia albo co 5 lat test HPV-HR); 10. gmina z 2 479 pod względem wielkości tej populacji. Medianowa gmina ma 1 989 kobiet, wszystkie gminy razem 11 274 539 kobiet.
Ludność gminy na 31 XII 2024 r. (GUS): 290 386 osób. Liczba kobiet w programie nie wynika z niej wprost: NFZ liczy kobiety w wieku objętym programem przypisane do gminy w swoich danych.
Z czego składa się ten odsetek
Program
Kwalifikujące się
Wyłączone ogółem
Badanie w SIMP
Leczenie w SIMP
Leczenie poza SIMP
Mammografia (rak piersi)
65 818
26 199
24 166
448
1 585
Cytologia i test HPV (rak szyjki macicy)
92 758
19 152
17 858
0
1 294
Mammografia (rak piersi) — badania po roczniku: 2024: 3 895, 2025: 10 714, 2026: 9 557.
Cytologia i test HPV (rak szyjki macicy) — badania po roczniku: 2021: 0, 2022: 3, 2023: 1 562, 2024: 5 001, 2025: 4 917, 2026: 6 375.
Czego te liczby nie mierzą
Objęcie programem profilaktyki raka piersi. Liczba mierzy objęcie programem tak, jak je liczy NFZ: kobiety wyłączone z zaproszeń wobec kobiet kwalifikujących się. Wyłączenie znaczy badanie przesiewowe w SIMP z okna programu albo leczenie onkologiczne — w skali kraju badanie to 91 proc. wyłączeń. Nie mierzy, ile kobiet dostało zaproszenie ani ile zrobiło mammografię prywatnie.
Objęcie programem profilaktyki raka szyjki macicy. To samo liczenie co przy mammografii: wyłączone z zaproszeń wobec kwalifikujących się, a badanie to 86 proc. wyłączeń w kraju. Plik liczy badania z lat 2021–2026, choć metadane zbioru mówią o interwale trzyletnim; 93 proc. badań przypada na lata 2024–2026. Cytologia pobrana prywatnie do tych liczb nie wchodzi.
Kobiety z mammografią przesiewową w SIMP. Ten odsetek liczy wyłącznie kobiety z badaniem przesiewowym w SIMP i pomija wyłączone z powodu leczenia onkologicznego. Jest bliżej zgłaszalności niż wskaźnik objęcia, ale nadal nie mierzy badań wykonanych prywatnie ani poza programem.
Kobiety z cytologią przesiewową w SIMP. To samo liczenie co przy mammografii, bez wyłączeń z powodu leczenia. Plik liczy razem cytologię i test HPV-HR, więc odsetek obejmuje oba badania.
Kobiety kwalifikujące się do mammografii. Mianownik obu odsetków: kobiety w wieku 45–74 lat przypisane w danych NFZ do tej gminy. To nie liczba mieszkanek ani liczba wysłanych zaproszeń.
Kobiety kwalifikujące się do cytologii. Mianownik obu odsetków: kobiety w wieku 25–64 lat przypisane w danych NFZ do tej gminy. To nie liczba mieszkanek ani liczba wysłanych zaproszeń.
Jak czytać te dane
„Objęcie programem” liczy NFZ jako kobiety wyłączone z zaproszeń wobec kobiet kwalifikujących się. Wyłączenie znaczy badanie przesiewowe w SIMP z okna programu albo leczenie onkologiczne. Badanie to 91,3 proc. wyłączeń przy mammografii i 86,3 proc. przy cytologii, więc wskaźnik zbliża się do zgłaszalności — ale nią nie jest. Drugi odsetek na każdej stronie („kobiety z badaniem”) pomija już leczenie.
Odniesieniem krajowym jest suma wszystkich gmin (34,7 proc. przy mammografii, 16,6 proc. przy cytologii), nie wiersz „RAZEM” z pliku NFZ (32,9 i 15,7 proc.). Wiersz „RAZEM” dolicza kategorię „BRAK DANYCH”: 476 285 kobiet przy mammografii i 683 437 przy cytologii, których NFZ nie przypisał do żadnej gminy i w których wykazuje objęcie 1,5 i 0,9 proc. Plik nie wyjaśnia tej kategorii, więc nie wliczamy jej do gmin i nie twierdzimy, że te kobiety badań nie miały.
Zero znaczy „sprawozdano zero”, a brak danych piszemy wprost jako brak. W tym wydaniu pliku każda z 2 479 gmin ma obie liczby, więc żadna strona nie mówi „brak”.
Gmina to jednostka ustrojowa, nie wiersz pliku. Plik ma 3 235 wierszy gmin: gmina miejsko-wiejska występuje w dwóch (miasto i obszar wiejski), Warszawa w osiemnastu dzielnicach, a Wrocław, Łódź, Kraków i Poznań w pięciu delegaturach każde. Sklejamy je w gminę i mówimy, z ilu części.
Gmin jest 2 479, a nie 2 477, bo plik NFZ jest świeższy od rocznika GUS: NFZ zna już gminy Szczawa i Grabówka, utworzone po 2024 r., a 13 gmin zmieniło rodzaj z wiejskiej na miejsko-wiejską. Ludność gminy bierzemy z GUS za 2024 r.; dwie najnowsze gminy jej jeszcze nie mają i strona pisze wtedy „brak”, nie zero.
Rok 2026 jest niepełny — plik opisuje stan na 2026-09-03, więc rozbicie rocznikowe na stronie kończy się miesiącami, nie pełnym rokiem.