Artykuły i analizy · Jawność i decyzje
Zespół PSOZ · opublikowano · 12 min czytania · analiza na danych źródłowych
W szpitalu w Wałbrzychu każdy zabieg witreoretinalny rozliczony w 2025 r. — jest ich około 760 — ma w sprawozdaniu kod przyjęcia w trybie nagłym. Nie większość: w pliku źródłowym nie ma przy tej grupie ani jednego kodu przyjęcia planowego. W pozostałych dziewiętnastu szpitalach tego województwa, które rozliczają tę samą grupę, mediana wynosi 2,0 proc. Poza tym jednym polem szpital nie różni się od sąsiadów niczym: tak samo wypisuje pacjentów tego samego dnia, ma tak samo starych pacjentów i tak samo nikt tam z tego powodu nie umiera. Różnica dotyczy wyłącznie tego, co napisano w rubryce. Przeszliśmy tak przez wszystkie szpitale w Polsce. W 94 z nich to samo pole odstaje od sąsiadów o ponad czterdzieści punktów procentowych w co najmniej trzech grupach JGP naraz — w grupach, które nie mają ze sobą nic wspólnego klinicznie. A w jednym szpitalu dwa jego własne sprawozdania dla NFZ mówią o tych samych pacjentach rzeczy, których nie da się pogodzić.
Każda hospitalizacja sprawozdawana do NFZ ma kod trybu przyjęcia. Listę kodów ustala rozporządzenie Ministra Zdrowia z 26 czerwca 2019 r. w załączniku zatytułowanym „Kody trybu przyjęcia i wypisu osoby, której udzielono świadczenia zdrowotnego, w przypadku pobytu w oddziale szpitalnym”. Kodów jest dziewięć. Tak wyglądają w praktyce, licząc wyłącznie hospitalizacje podane wprost, bez ani jednej liczby szacowanej.
| Kod | Brzmienie rozporządzenia | Hospitalizacji jawnych | Udział |
|---|---|---|---|
| 6 | przyjęcie planowe na podstawie skierowania | 1 712 422 | 74,32% |
| 3 | przyjęcie w trybie nagłym — inne przypadki | 366 984 | 15,93% |
| 5 | przyjęcie noworodka w wyniku porodu w tym szpitalu | 138 161 | 6,00% |
| 2 | przyjęcie w trybie nagłym w wyniku przekazania przez zespół ratownictwa medycznego | 53 708 | 2,33% |
| 11 | przyjęcie na podstawie karty diagnostyki i leczenia onkologicznego | 31 596 | 1,37% |
| 8 | przeniesienie z innego szpitala | 966 | 0,04% |
| 7 | przyjęcie planowe osoby, która skorzystała ze świadczeń poza kolejnością | 353 | 0,02% |
| 9 | przyjęcie osoby podlegającej obowiązkowemu leczeniu | 5 | 0,00% |
| 10 | przyjęcie przymusowe | 0 | 0,00% |
Dwa wiersze z dołu tej tabeli są osobną historią. Kod 8 opisuje przeniesienie z innego szpitala, czyli dokładnie tę informację, która tłumaczyłaby najwyższe śmiertelności w rankingach — i jest praktycznie nieużywany. Kod 7 opisuje przyjęcie osoby uprawnionej do świadczeń poza kolejnością: honorowych dawców krwi, weteranów, kobiet w ciąży, osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. W całej Polsce w 2025 r. użyto go 353 razy wprost. Nawet gdyby policzyć każdą ocenzurowaną komórkę po maksymalnej wartości czterech hospitalizacji, wyjdzie najwyżej 9745 przyjęć, czyli 0,16 proc. hospitalizacji w kraju. Z tych danych nie da się sprawdzić, czy ustawowe pierwszeństwo w ogóle działa.
Dokładnie ten sam wzór, słabszy o kilka punktów, mają dwa szpitale śląskie w tej samej grupie: SP ZOZ Szpital nr 2 im. dr. Tadeusza Boczonia (Mysłowice) — 91,2 proc. przyjęć nagłych przy medianie województwa 1,5 proc., a w całym szpitalu 28,1 proc. — i Wojewódzki Szpital Specjalistyczny nr 5 w Sosnowcu (82,8 proc.). Trzy szpitale, trzy województwa, jedna grupa JGP i ta sama rubryka.
Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Lubaczowie rozlicza 1400 hospitalizacji jawnych, z czego 89,6 proc. ma kod przyjęcia nagłego. To piąty wynik w Polsce wśród 615 szpitali o porównywalnej wielkości, przy medianie 13,8 proc. Wzór powtarza się w 15 z 41 grup, które ten szpital rozlicza.
| Grupa JGP | Hospitalizacji | Przyjęcia nagłe | Mediana województwa |
|---|---|---|---|
| H15 Endoprotezoplastyka pierwotna całkowita kolana | 94 (58–217) | 100,0% | 0,0% |
| H55 Zabiegi artroskopowe i przezskórne w zakresie kręgosłupa | 392 (349–535) | 93,9% | 3,9% |
| A22 Duże zabiegi na rdzeniu kręgowym i w kanale kręgowym | 233 | 99,0% | 6,0% |
| H13 Endoprotezoplastyka pierwotna całkowita biodra | 38 (30–120) | 100,0% | 50,6% |
Liczby hospitalizacji to szacunki po odtworzeniu komórek „<5”, w nawiasie widełki. Udział przyjęć nagłych jest odporny na to szacowanie, bo w grupach H15 i H13 w pliku nie występuje ani jeden kod przyjęcia planowego — ani w komórkach jawnych, ani w ocenzurowanych.
Szpital Powiatowy w Chmielniku sprawozdał 1351 hospitalizacji jawnych. Kod „3 — przyjęcie w trybie nagłym, inne przypadki” ma 99,6 proc. z nich. Kod przyjęcia planowego ze skierowaniem — 5. Nie 5 procent. Pięć hospitalizacji. W całym kraju kod planowy obejmuje 74,32 proc. hospitalizacji jawnych.
Wzór powtarza się w 9 z 17 grup, które szpital rozlicza, a mediana różnicy wobec województwa sięga 45 punktów procentowych — najwięcej w Polsce. W grupie „Choroby jelita grubego” (F36) plik pokazuje 382 hospitalizacji jawnych z kodem nagłym i zero z kodem planowym.
Szpital powiatowy z ostrym dyżurem naprawdę przyjmuje głównie nagle. Ale rozkład po szpitalach nie jest ciągły — jest rozdwojony. Dolny kwartyl ma 0,0 proc. przyjęć nagłych, czyli zero, mediana 13,8 proc., a powyżej dziewięćdziesięciu procent jest 4 szpitale w kraju. 224 z 615 szpitali podaje poniżej pięciu procent. Pole, które ma opisywać stan pacjenta, dzieli szpitale na dwa światy, a nie układa ich w skalę.
| Szpital | Przyjęcia nagłe | Hospitalizacji jawnych |
|---|---|---|
| Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie · Warszawa | 99,9% | 3452 |
| Szpital Powiatowy w Chmielniku · Chmielnik | 99,6% | 1351 |
| Samodzielny Szpital Miejski im. PCK w Białymstoku · Białystok | 99,0% | 603 |
| SPZOZ im. doktora Kazimierza Hołogi · Nowy Tomyśl | 93,0% | 1455 |
| SPZOZ w Lubaczowie · Lubaczów | 89,6% | 1400 |
| American Heart of Poland S.A. · Zgierz | 85,3% | 2636 |
| Miejskie Zakłady Opieki Zdrowotnej w Żorach · Żory | 84,8% | 1311 |
| NZOZ „Kutnowski Szpital Samorządowy” · Kutno | 81,1% | 1395 |
Szpitale z co najmniej 500 hospitalizacjami jawnymi w 2025 r. Pierwszy wiersz tłumaczy się sam: szpital zakaźny przyjmuje z ostrego dyżuru i tak ma być. To jest dokładnie ta kontrola, której potrzebuje reszta listy, i tej kontroli w danych nie ma.
Najbardziej oczywiste wyjaśnienie brzmi: szpital opisuje zabiegi planowe jako nagłe, bo wtedy pacjent nie musi przejść przez listę oczekujących. Sprawdziliśmy to na czterech parach „grupa JGP — świadczenie z listy oczekujących”, zestawiając udział przyjęć nagłych z długością własnej kolejki szpitala. Gdyby mechanizm działał, korelacja byłaby wyraźnie ujemna.
| Grupa JGP i świadczenie | Szpitali | Mediana przyjęć nagłych | Korelacja z liczbą oczekujących | Korelacja z czasem oczekiwania |
|---|---|---|---|---|
| B84 — Leczenie pacjentów z chorobami siatkówki (AMD, DME) | 139 | 0,3% | 0,103 | 0,124 |
| H13 i H14 — Endoprotezoplastyka stawu biodrowego | 266 | 24,7% | -0,179 | -0,039 |
| H15 — Endoprotezoplastyka stawu kolanowego | 243 | 0,0% | -0,110 | -0,092 |
| B19G — Zabiegi w zakresie soczewki (zaćma) | 249 | 0,0% | 0,015 | -0,003 |
Nie jest. Wszystkie cztery współczynniki leżą między −0,18 a +0,12, czyli w obszarze, w którym nie ma zależności. Szpitale o najwyższym udziale przyjęć nagłych mają kolejki i krótkie, i długie, tak samo jak reszta. Zarzut o omijanie kolejki w tych danych się nie broni i nie należy go stawiać.
Zostaje coś innego i trwalszego. Skoro tryb przyjęcia nie wiąże się z kolejką, nie wiąże się ze stawką (o tym w pierwszym tekście serii) i nie wiąże się z tym, co widać w leczeniu — to czym właściwie jest ta rubryka? Najprostsza odpowiedź, zgodna ze wszystkim, co znaleźliśmy, brzmi: opisuje praktykę wypełniania formularza w danym szpitalu. Wskaźnik zbudowany na niej mierzy sprawozdawczość. Także nasz.
Wszystkie pytania są tak ułożone, żeby dało się na nie odpowiedzieć jednym zapytaniem do systemu szpitalnego i żeby odpowiedź rozstrzygała między wypisanymi wyżej wyjaśnieniami. Podstawa: ustawa z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej — publiczny szpital odpowiada bez zbędnej zwłoki, najpóźniej w ciągu czternastu dni od złożenia wniosku (art. 13 ust. 1).
Nie wiemy, ilu pacjentów kryje się w komórce „<5”. Przekrój jest tak drobny, że 94,5 proc. wierszy pliku ma zamiast liczby etykietę „<5”. Sumy jawne znamy dokładnie, resztę tylko w widełkach: każda maska to od jednej do czterech hospitalizacji.
Nie znamy ciężkości przypadków. Zbiór ma płeć, przedział wieku, tryb przyjęcia, tryb wypisu i przedział długości pobytu. Nie ma chorób towarzyszących, stopnia zaawansowania ani tego, czy pacjent przyszedł z innego szpitala w stanie krytycznym.
Nie wiemy, czy decyzja była słuszna. Wysoki udział przyjęć nagłych, krótkich pobytów albo zgonów nie dowodzi niczego o jakości leczenia pojedynczego pacjenta. Pokazuje rozrzut i pozwala zapytać o jego przyczynę.
Nie odróżniamy braku zdarzenia od braku sprawozdania. Zero w kolumnie znaczy tylko tyle, że NFZ nie ma takiego rekordu. Nie wiemy, czy zdarzenia nie było, czy nie zostało opisane tym kodem.
Nie mówią, że ktokolwiek złamał przepisy. Odchylenie w rubryce sprawozdania nie jest zarzutem wobec szpitala ani wobec lekarza. Publikujemy je, bo są to dane publiczne, bo rozrzut jest zbyt duży, żeby go tłumaczyła medycyna, i bo nikt inny tych dwóch plików ze sobą nie zestawia.
Żeby NFZ zestawiał własne sprawozdania ze sobą. Liczba przyjęć nagłych w grupie i długość listy oczekujących na to samo świadczenie u tego samego świadczeniodawcy to dwie kolumny w dwóch plikach, które Fundusz już publikuje. Sprzeczność między nimi powinna być sygnałem do kontroli, a nie odkryciem czytelnika. Szerzej: postulaty.
Reszta serii: Jedna anomalia to szum · Ta sama grupa, dwie różne medycyny · Ranking anomalii szpitali · Wszystkie artykuły