Widzimy decyzje, nie widzimy danych, na których stały. Dziesięć pętli decyzji w ochronie zdrowia

O systemie ochrony zdrowia dowiadujemy się z decyzji: porodówkę zamknięto, stawka za pacjenta wzrosła o 2,87 proc., limit miejsc na studiach lekarskich wynosi 10 730. Części decyzji nie widać wcale. Za ile dyrektor szpitala zatrudnił lekarza na kontrakcie, wie dyrektor i lekarz. Żeby ocenić decyzję, potrzebujemy trzech rzeczy: dylematu, czyli jakie decydent miał wyjścia, samej decyzji i danych, które miał przed sobą. Mając ten sam dylemat i te same dane, każdy może sprawdzić, czy decyzja z nich wynika.

Decyzje w ochronie zdrowia łączą się w pętle: decyzja ma skutek, skutek powinien wrócić do decydenta jako dana, a ta dana powinna wpłynąć na następną decyzję. Rozpisaliśmy dziesięć takich pętli, od wyceny świadczeń po zamykanie porodówek. Opisaliśmy w nich 42 decyzji i 114 danych, które decydent powinien mieć. Każdą sprawdziliśmy w przepisach, zbiorach danych, odpowiedziach na interpelacje i raportach NIK. Gdzie pętla działa, a gdzie się urywa?

Co widzimy, a czego nie

Weźmy porodówkę w szpitalu powiatowym. Widzimy decyzję: oddział zawieszono. Nie widzimy dylematu: czy sąsiednie szpitale przyjmą rodzące, ile dłużej pojadą, czy oddział zamyka brak lekarzy, czy strata. Nie widzimy też danych, które dyrektor, wojewoda i powiat mieli przed sobą. A części z nich nikt nie zestawił. Ministerstwo Zdrowia odpowiada posłom, że nie analizowało wpływu likwidacji oddziałów położniczych na zdrowie psychiczne kobiet rodzących, stres okołoporodowy i ryzyko powikłań (interpelacja nr 14938). Gdy zawieszono ostry dyżur chirurgii dziecięcej w Płocku, napisało o danych, dokąd trafili pacjenci: „Przedmiotowe dane nie są gromadzone” (interpelacja nr 18746). Rekordy tych pacjentów leżą w rozliczeniach NFZ.

Każdą daną przypisaliśmy do jednej z kategorii. Pierwsze dwie to koszyki znane z naszych postulatów: państwo ma dane i je publikuje albo ma i nie pokazuje. Brak danych rozbiliśmy na trzy przypadki, bo każdy wymaga innej naprawy:

• publikuje państwo ma dane i je pokazuje, dla każdego podmiotu
• ma i nie pokazuje urząd ma dane, ale ich nie publikuje albo odmawia
• surowe dane są, nikt nie liczy rekordy leżą w NFZ albo w urzędzie, ale nikt nie zestawia z nich liczby
• wie tylko szpital dane zna pojedynczy szpital, nikt ich nie zbiera w jednym miejscu
• nikt nie zbiera danej nie ma; żeby powstała, trzeba nowego obowiązku
• nieustalone nie mamy dowodu, czy dana istnieje

Decyzję oceniamy osobno: jawna, jawna częściowo (widać wynik, nie widać uzasadnienia albo części decyzji) albo niejawna.

Dziesięć pętli

W każdej pętli wybraliśmy jedną daną o skutku, czyli tę, która powinna wrócić do pierwszego decydenta. Wybraliśmy ją przed sprawdzeniem jej statusu. Od jej statusu zależy werdykt: pętla jest przerwana, gdy decydent tej danej nie ma, zamknięta dla urzędu, gdy urząd ją ma, a my nie, i otwarta, gdy jest publiczna. Przerwane są 4 pętle, zamknięte dla urzędu 4, otwarte 2, obie z zastrzeżeniem.

Zamknięcie oddziału i sieć szpitali: pętla przerwana (surowe dane są w NFZ, nikt ich nie liczy)

Dyrektor widzi niskie obłożenie i mało porodów, prosi wojewodę o zawieszenie oddziału, a powiat lub Prezes NFZ zamyka go na stałe. Pacjentki jadą wtedy dalej, do sąsiednich szpitali. Pętla działa, gdy czas dojazdu, obciążenie sąsiadów i wyniki zdrowotne wracają do dyrektora, powiatu, wojewody i ministra przed następną decyzją o sieci.

Kolor obwódki węzła to jawność decyzji: ● jawna, ● częściowo, ● niejawna. Znak zapytania: dokumenty pokazują, że decydent nie miał danej potrzebnej do decyzji. Gruba strzałka wraca do pierwszego decydenta; przerywana oznacza pętlę przerwaną, kropkowana zamkniętą dla urzędu.

Ile razy państwo ma dane i ich nie pokazuje

Spośród 60 danych o stanie szpitali i skutkach decyzji państwo ma i nie pokazuje 20. Najczęściej nikt nie zabrania ich publikacji, po prostu zostają w urzędzie. NFZ zna kwotę nadwykonań każdego szpitala co do grosza: szpitalowi w Mikołowie wyliczył na 21 lutego 2025 r. 2 847 296,46 zł i podał tę kwotę posłowi w odpowiedzi na interpelację. Publicznie wychodzą sumy. AOTMiT od 2022 r. zbiera od szpitali dane o wynagrodzeniach, w tym o kontraktach. Kiedy poseł zapytał o wydatki szpitali na lekarzy na kontraktach, ministerstwo przekazało, że według Prezesa AOTMiT poza opublikowanymi średnimi są to „informacje o charakterze wewnętrznym” (odpowiedź na interpelację nr 14051, 18.12.2025). Ministerstwo ma też wynik i zobowiązania każdego szpitala, bo z nich liczy sumy, ale listy za 2025 r. nie opublikowało.

Przy 6 danych z całej listy dostęp zamyka przepis albo odmowa. Cenę, którą NFZ naprawdę płaci za lek objęty umową podziału ryzyka, ustawa o refundacji czyni tajemnicą. Obłożenia łóżek w konkretnym oddziale nie wolno opublikować ze sprawozdań statystycznych, bo chroni je tajemnica statystyczna. Jest jednak druga droga: oddział NFZ w Katowicach policzył obłożenie z rozliczeń, gdy zapytał o nie poseł.

Ta sama luka jest przy analizach i przy samych decyzjach. Z 26 analiz, które decydent powinien zrobić przed decyzją, opublikowano 5, a 7 istnieje i nie pokazano ich. Z 26 danych opisujących treść decyzji (kto dostał umowę, po jakiej cenie, z jakim uzasadnieniem) publicznych jest 10, a 14 zostaje w urzędzie.

Ile razy danych nie ma

Przy 12 z 60 danych o stanie i skutkach decydent liczby nie ma. To trzy różne sytuacje. Przy 5 surowe dane leżą w NFZ i wystarczy je policzyć. Tak jest ze skutkami zamknięcia porodówki i z hospitalizacjami, których dało się uniknąć, policzonymi dla przychodni POZ. Przy 4 wie tylko szpital: o swoich wakatach, zdarzeniach niepożądanych i ankietach pacjentów. Przy 3 danej nie ma nigdzie. Nikt nie liczy łącznych zarobków lekarza ze wszystkich miejsc pracy ani tego, ilu lekarzy wyjechało, a sprawności pacjenta po endoprotezie nikt nie mierzy.

Gdy danej nie ma, decyzja nie może na niej stać. W 11 opisanych decyzjach dokumenty i odpowiedzi urzędów pokazują, że liczby potrzebnej do decyzji nie było. To nie jest odsetek wszystkich decyzji. Opisaliśmy tylko wybrane, a przy wielu innych nie da się sprawdzić, na czym stały.

1. wojewoda: zgoda albo odmowa zgody na czasowe zaprzestanie działalności oddziału. Przepis każe dyrektorowi podać we wniosku tylko przyczynę, okres i zakres zawieszenia (art. 34 ust. 5 ustawy o działalności leczniczej). Analizy, dokąd pojadą pacjenci, nie wymaga, a ministerstwo takich zestawień nie robi. Wojewoda wie tyle, ile policzy oddział NFZ, jak w Katowicach przy chirurgii (odpowiedź na interpelację nr 14620). Pętla: Zamknięcie oddziału i sieć szpitali.
2. Minister Zdrowia: kryteria sieci: próg porodów, mapa zabezpieczenia położnictwa, kontrole. Ministerstwo nie ustala minimalnej liczby porodów (interpelacja nr 15527), nie zestawia przyczyn zamknięć (nr 16527), nie liczy mieszkańców powiatów bez porodówki (nr 18000) i nie analizowało skutków likwidacji oddziałów położniczych dla zdrowia kobiet (nr 14938). O kształcie sieci decyduje suma lokalnych decyzji. Pętla: Zamknięcie oddziału i sieć szpitali.
3. rada i zarząd powiatu (organ tworzący): zatwierdza wynik, pokrywa stratę albo żąda programu naprawczego. Raport o sytuacji ekonomiczno-finansowej, na którym powiat ocenia szpital, nie ma żadnego wskaźnika kosztów pracy (rozporządzenie, Dz.U. 2017 poz. 832). Uchwała Rady Powiatu Inowrocławskiego z 25.06.2026 zatwierdza 51,9 mln zł straty i żąda „głębokiej optymalizacji kosztów”, nie wspominając o wynagrodzeniach ani kontraktach. Pętla: Stawka lekarza, strata szpitala, dopłata powiatu.
4. Minister Zdrowia (projekt ustawy UD439): limit stawki lekarza i łącznego czasu pracy. Ocena skutków projektu pisze, że limit obniży koszty „w części podmiotów leczniczych”, i nie podaje, w ilu. Ministerstwo przyznało w 2025 r., że nie zna łącznych zarobków lekarza z wielu miejsc pracy (interpelacja nr 11215). Dane mają powstać dopiero po wejściu ustawy. Pętla: Stawka lekarza, strata szpitala, dopłata powiatu.
5. Prezes NFZ: wartość punktowa w zarządzeniu i współczynniki korygujące. NIK ustaliła, że podwyżki wyceny świadczeń „nie były poprzedzone rzetelną analizą kosztów” (raport z 2021 r.). Trzy sprawdzone uzasadnienia zarządzeń z lat 2024–2026 podają tylko skutek finansowy, na przykład −625 mln zł przy współczynniku 0,5 za tomografię ponad limit. Pętla: Ile kosztuje leczenie i ile płaci NFZ.
6. Prezes NFZ: Ustala, czy i za ile NFZ płaci ponad kwotę umowy. Uzasadnienie zarządzenia 34/2026/DSOZ podaje skutek −625 mln zł rocznie i nie mówi nic o kolejkach. Przy decyzjach o płaceniu ponad limit z 2019 i 2021 r. opublikowanej prognozy wpływu na czas oczekiwania też nie znaleźliśmy. Pętla: Kolejki: limity, podaż, niestawienia.
7. Minister Zdrowia: katalog wskaźników jakości; udzielenie lub odmowa akredytacji. Rozporządzenie definiuje sześć wskaźników doświadczeń pacjenta, ale ankiety zostają w szpitalach i nikt ich nie zbiera. Tej części katalogu wskaźników minister nie może ocenić na danych. Pętla: Wynik leczenia wraca do decydenta.
8. Dyrektor szpitala (kierownik podmiotu): procedury, obsada, analiza przyczyn zdarzeń, wykonanie zaleceń. Dyrektor ustala procedury bezpieczeństwa bez porównania z innymi szpitalami, bo zdarzenia niepożądane zna tylko jego szpital. Krajowy rejestr był w rządowym projekcie ustawy o jakości (druk nr 2898), ale nie wszedł do uchwalonej ustawy. NIK w 2024 r. znalazła błędy w rejestrowaniu zdarzeń w części skontrolowanych szpitali. Pętla: Wynik leczenia wraca do decydenta.
9. Dyrektor oddziału wojewódzkiego NFZ: Zawiera umowy POZ, ustala budżet powierzony, sprawdza dostępność lekarzy. Oddziały NFZ nie sprawdzają cyklicznie, czy przychodnia ma lekarzy na tyle godzin, ile wynika z liczby pacjentów. NFZ odpisał: „Nie, weryfikacja nie ma charakteru cyklicznego” oraz „Nie, nie ma takiego dokumentu” (pismo z 28.07.2026 w odpowiedzi na wniosek PSOZ). Pętla: Stawka POZ, zachowanie przychodni, zdrowie listy.
10. Dyrektor szpitala: Ustala obsadę, formy zatrudnienia i stawki lekarzy.. Dyrektor zna wakaty we własnym szpitalu, ale nie wie, ile godzin jego lekarz na kontrakcie pracuje gdzie indziej. Ministerstwo przyznaje, że tych danych nie ma (interpelacja nr 11215). Od 1 listopada 2026 r. godziny obecności zacznie zbierać NFZ, tylko w leczeniu szpitalnym. Pętla: Pętla kadr: limity, rezydentury, luka.
11. Sejm i Rada Ministrów: Minimalne nakłady na zdrowie (% PKB) i dotacja dla NFZ w budżecie. Ocena skutków projektu z 2021 r., który wyznaczył drogę do 7 proc. PKB, w rubryce na analizy ma wpisane „Brak.” i nie planuje ewaluacji. W 2024 r. ministerstwo napisało o wyższym progu: „wysokość ta będzie uzależniona od dalszych analiz” (interpelacja nr 971). Pętla: Pieniądze: od 7% PKB do długu szpitala.

Najkrótszy przykład pochodzi z ustawy, która w 2021 r. wyznaczyła ścieżkę wzrostu nakładów na zdrowie do 7 proc. PKB w 2027 r. W ocenie skutków rządowego projektu, w rubryce „Załączniki (istotne dokumenty źródłowe, badania, analizy itp.)”, stoi jedno słowo: „Brak.”. Rubrykę wyżej wypełnia zdanie, że „nie planuje się ewaluacji efektów projektu” (druk sejmowy nr 1450, IX kadencja, ocena skutków regulacji). Ocena skutków podaje przy tym, ile pieniędzy przybędzie. Nie podaje, ile potrzeba.

Decyzje, których nie widać

Spośród 39 decyzji organów publicznych w naszych pętlach jawnych z treścią jest 13, jawnych częściowo 19, a niejawnych 7. „Częściowo” to najczęściej decyzja, której wynik widać, a uzasadnienia nie. Prezes NFZ ogłasza współczynnik 0,5 za tomografię ponad limit i skutek finansowy −625 mln zł, ale nie podaje analizy kosztów. Tak jest też ze stawką kontraktu lekarza w szpitalu powiatowym. Rejestr umów pokazuje całą wartość umowy, ale nie stawkę ani liczbę godzin, a szpitale w formie spółek nie pokazują nic. Kwotę z umowy da się uzyskać na wniosek. WSA w Olsztynie w nieprawomocnym wyroku z 27 stycznia 2026 r. uchylił odmowę prezesa zarządu szpitala działającego jako spółka akcyjna: osoba z umową cywilnoprawną z podmiotem publicznym „nie może oczekiwać, że w zakresie takich danych jak imię i nazwisko lub firma, przedmiot umowy, czy też wysokość wynagrodzenia, zachowa prawo do prywatności” (II SA/Ol 797/25).

• Decyzja o zapłacie za nadwykonania per świadczeniodawca (oddział NFZ)
• Umowy POZ i weryfikacja obsady (oddział NFZ)
• Nadzór sanitarny nad zakażeniami
• Dyrektor szpitala: procedury bezpieczeństwa, analiza zdarzeń
• Rządowy program pomocy, oddłużenie, pożyczki BGK
• Wniosek dyrektora o zawieszenie oddziału
• Opinia oddziału NFZ do wniosku o zawieszenie

Test obywatela

Gdyby obok każdej decyzji leżały dylemat i dane, nie trzeba by ufać ani decydentowi, ani jego krytykom. Mieszkanka Głubczyc mogłaby sprawdzić, do których szpitali trafiły rodzące po zawieszeniu porodówki i ile dłużej jechały. Radny powiatu wiedziałby przed głosowaniem nad pokryciem straty, czy szpital traci na wycenie świadczeń, czy na kosztach. Pacjent z kolejki do endoprotezy widziałby czas oczekiwania policzony przez NFZ, a nie podany przez samą placówkę. Każda z tych rzeczy ma w tabelach powyżej swój status i źródło.

Czego chcemy

Przy każdej decyzji organu publicznego w ochronie zdrowia publikujmy teczkę z trzema rzeczami: dylematem (jakie były wyjścia), danymi, na których decyzja stoi, i samą decyzją z uzasadnieniem liczbowym. Tam, gdzie urząd ma dane, wystarczy decyzja o ich publikacji. Tam, gdzie surowe dane leżą w NFZ, trzeba je policzyć. Tam, gdzie wie tylko szpital albo nikt, trzeba obowiązku sprawozdawczego. Kierunek opisaliśmy w postulatach o czterech koszykach danych: przenosić dane z koszyka „nie ma” do koszyka „publikuje”.

Jak liczyliśmy

Dane o stanie szpitali i skutkach decyzji (60), według kategorii.

Opisaliśmy dziesięć pętli decyzji, o które toczy się publiczny spór. Każdą rozpisał osobny agent AI w roli eksperta z danej dziedziny (modele Claude Opus i Sonnet): decyzje, dylematy i dane, które decydent powinien mieć. Każdą daną sprawdziliśmy w aktach, zbiorach danych, odpowiedziach na interpelacje i raportach NIK. Każdy cytat skrypt odszukał w pobranym dokumencie (PDF, arkusze, archiwa, akty z bazy NFZ). Na stronie zostawiliśmy wyłącznie cytaty, które w dokumencie stoją. Trzej recenzenci-sceptycy (dwa agenty Claude Opus i model Codex firmy OpenAI) szukali błędów, a rozbieżności rozstrzygaliśmy w dokumentach. Najczęstszy błąd brzmiał „nikt nie zbiera” tam, gdzie dowód mówił tylko, że ministerstwo „nie prowadzi analiz”. Takie dane przenieśliśmy do kategorii „surowe dane są, nikt nie liczy” albo „wie tylko szpital”. Po usunięciu powtórzeń między pętlami zostało 114 danych.

Materiał źródłowy, raporty agentów, recenzje i skrypty: katalog docs/research/petle-decyzji w repozytorium projektu. Akty prawne w tekstach jednolitych z api.sejm.gov.pl, interpelacje z API Sejmu, zbiory z api.dane.gov.pl i api.nfz.gov.pl, zarządzenia Prezesa NFZ z Bazy Aktów Własnych, raporty NIK i AOTMiT. Źródło każdej danej jest w tabeli pętli.