Aparat w cenie odczynników. Jak szpitale kupują laboratorium

Szukaliśmy w umowach szpitali dzierżaw i najmów, spodziewając się aparatury i pomieszczeń. Znaleźliśmy głównie zakupy. Spośród 923 umów, w których pada słowo „dzierżawa”, „najem”, „użyczenie” albo pokrewne, 86 proc. wartości to umowy na odczynniki, implanty albo materiały, przy których ten sam dostawca stawia w szpitalu aparat — w dzierżawie albo za darmo. Szpital płaci za testy i zużyte materiały, a analizator, robot czy pompa przychodzą razem z nimi.

Jak to działa

Analizator laboratoryjny kosztuje dużo i zwykle pracuje w systemie zamkniętym, czyli z odczynnikami swojego producenta. Szpital ma więc dwie drogi. Może kupić aparat, a potem osobno kupować do niego odczynniki. Może też ogłosić jeden przetarg na odczynniki z dzierżawą analizatora na czas umowy — zwykle dwa albo trzy lata. Wtedy nie wydaje pieniędzy na aparat z góry, a dostawca wlicza go w cenę testów. Za granicą nazywa się to reagent rental. Ten sam schemat działa przy implantach: szpital kupuje endoprotezy, a instrumentarium do ich wszczepiania albo robot operacyjny przychodzi w dzierżawie lub w użyczeniu.

Prawo zamówień publicznych dopuszcza to wprost. Art. 7 pkt 4 ustawy definiuje dostawy jako „nabywanie produktów (…) w szczególności na podstawie umowy sprzedaży, dostawy, najmu, dzierżawy oraz leasingu” (tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 793). Dzierżawa aparatu i dostawa odczynników mieszczą się więc w jednym zamówieniu na dostawy. Spory przed Krajową Izbą Odwoławczą dotyczą warunków takich przetargów, a nie samego modelu. W sprawie KIO 1515/18 szpital w Nowym Targu ogłosił „dostawę odczynników i dzierżawę sprzętu do badań immunochemicznych”. Izba uwzględniła odwołanie jednego z wykonawców i nakazała zmienić opis przedmiotu zamówienia, bo wymóg dotyczący liczby miejsc pomiarowych zawężał krąg oferentów (wyrok z 17 sierpnia 2018 r. w serwisie Portal ZP).

Co kryje się pod słowem „dzierżawa”

Rejestr opisuje przedmiot umowy wolnym tekstem, więc każdą z 923 umów przypisaliśmy do klasy regułami słownikowymi, a każdą klasę sprawdziliśmy na losowej próbce 30 umów czytanych w całości. To nasze wyliczenie, nie dane urzędowe.

Dwa pierwsze wiersze (wyróżnione) to model „aparat w cenie materiałów”. Węższe wyszukiwanie, tylko po „dzierżaw”, „najem” i „najmu”, daje 813 umów za 590,5 mln zł i ten sam udział modelu: 86 proc. W wierszu nieruchomości sprawdziliśmy wszystkie 23 umowy, nie próbkę.

Najem pomieszczeń, który przychodzi na myśl jako pierwszy, to 23 umowy i niecałe 5 mln zł. Leasing pojawia się raz. Najwięcej pieniędzy jest w dwóch pierwszych klasach: laboratoria kupują odczynniki z analizatorem, a pracownie hemodynamiki, elektrofizjologii, ortopedia, okulistyka i stacje dializ — implanty i materiały z urządzeniem. Największą umowę w zbiorze, na 50 061 825 zł, zawarł Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Poznaniu z Abbott Laboratories Poland sp. z o.o. na 2192 dni, czyli sześć lat. Obejmuje odczynniki, materiały zużywalne, kontrole i kalibratory dla laboratoriów wraz z dzierżawą sorterów, linii transportującej próbki i analizatorów.

Klasa „sama aparatura” ma medianę 5 760 zł, a więc zwykle nie jest to samodzielny zakup sprzętu. Zdarzają się w niej czynsze, które trudno nazwać ceną: 24 zł (dzierżawa generatorów elektrochirurgicznych), 100 zł (dzierżawa procesora wideo), 240 zł (najem 3 pomp do żywienia dojelitowego), 400 zł (dzierżawa procesora wideo), 450 zł (dzierżawa analizatora do analizy moczu). Kwota mówi w nich tyle, że aparat formalnie jest dzierżawiony.

Ile kosztuje sam aparat? Rejestr tego nie mówi

Rejestr podaje jedną kwotę na umowę. Czynsz za aparat widać tylko wtedy, gdy szpital podzielił jedno postępowanie na osobne umowy i opublikował każdą z nich. Znaleźliśmy trzy takie pary z tym samym wykonawcą, tą samą datą zawarcia i tym samym okresem — każdą sprawdziliśmy w szczegółach umowy:

W Dębicy analizator multipleks PCR na 36 miesięcy kosztuje 3561,48 zł, a odczynniki do niego 1 359 200 zł. To nie jest koszt aparatu, tylko podział ceny ustalony w ofercie: dostawca mógł przerzucić prawie cały koszt urządzenia na testy, bo i tak sprzedaje je razem. Z tego samego powodu porównanie tych trzech proporcji — 0,26, 1,4 i 7,1 proc. — niczego nie mówi o tym, który szpital zapłacił lepiej. Szpitale badają co innego, w innej liczbie i innymi aparatami.

Umowy za 0 zł

Wśród 923 umów jest 15 z wartością zero. Sprawdziliśmy każdą w szczegółach — to nie są puste pola, tylko prawdziwe umowy:

Trzynaście z tych umów to bezpłatne użyczenie albo udostępnienie sprzętu. Najczytelniej pokazuje model szpital kliniczny przy ul. Francuskiej w Katowicach: pięć umów użyczenia instrumentarium, z których każda odsyła do konkretnej umowy zakupu implantów. Użyczenie jest więc darmowe tylko na papierze — sprzęt przychodzi, bo szpital kupuje materiały. Wyjątek to umowa z Koła: wartość 0 zł, ale opłata za każde udostępnienie sprzętu zastępczego według cennika. Zero w rejestrze nie zawsze znaczy „za darmo”.

Dlaczego z rejestru nie da się tego rozliczyć

Pytanie, które naprawdę ciekawi płatnika, brzmi: ile kosztuje jedno badanie i ile z tej kwoty to aparat. Rejestr na nie nie odpowie z czterech powodów, a każdy z nich to brakujące pole:

• Jedna kwota na umowę. Nie ma osobnej pozycji na czynsz, więc w 495 umowach modelu aparat i materiały tworzą jedną liczbę.
• Brak ilości. Bez liczby testów czy implantów nie da się policzyć ceny jednostkowej.
• Brak kodu towaru (CPV). Opis „dostawa odczynników” nie mówi, do jakich badań.
• Brak numeru postępowania. Umowy z jednego przetargu łączy tylko to, że zawarto je tego samego dnia z tym samym wykonawcą. Pary z tabeli wyżej znaleźliśmy ręcznie.

Pełny podział ceny leży w formularzach cenowych na platformach zakupowych szpitali, poza rejestrem. Dołożenie tych czterech pól do rejestru pozwoliłoby policzyć koszt badania w kilkuset szpitalach naraz. Dlatego brak kodu i ilości jest wśród naszych postulatów.

Czego te liczby nie mówią

• Nie mówią, ile szpitale wydały na dzierżawę. 584,3 mln zł to wartość umów na materiały razem z aparatem. Czynsz to w nich ułamek, którego zwykle nie znamy.
• Nie mówią, ile wydano w kwartale. Umowy trwają od dwóch do sześciu lat, a rejestr podaje wartość na cały okres w dniu zawarcia.
• Nie mówią, który szpital dzierżawi zamiast kupować. Jeden kwartał to mały wycinek cyklu przetargów laboratoryjnych, a aparaturę kupuje się raz na kilka lat, często falami z dotacji. Brak umowy w kwartale znaczy brak nowej umowy, nie brak modelu. Takie porównanie odkładamy do czasu, gdy rejestr obejmie pełny cykl umów — najwcześniej do lipca 2028 r.
• Nie mówią, kto ma jaki udział w rynku. To umowy jednego kwartału, nie rynek.
• Nie obejmują spółek. Szpitale działające jako spółki kapitałowe nie publikują umów w ogóle — piszemy o tym w tekście o formie prawnej.
• Nie wykluczają leasingu. Jedna umowa ze słowem „leasing” może znaczyć, że szpitale opisują leasing innymi słowami.

Metoda Zrzut rejestru ze stanem na 2 października 2026 r., umowy zawarte od 1 lipca 2026 r., 103 055 unikalnych umów z 365 placówek. Szukaliśmy słów „dzierżaw”, „najem”, „najmu”, „najmem”, „wynaj”, „użycz”, „wypożycz”, „leasing” oraz „udostępni” przy słowach aparat, urządzenie i instrumentarium. Pary umów, umowy za 0 zł i największą umowę sprawdziliśmy w szczegółach z API rejestrumow.gov.pl (numer, strony, okres). Umowa dzierżawy 437/P/2026/D z Bydgoszczy ma w rejestrze trzy wpisy: 6 333 600 zł i dwa razy 633 600 zł. Jeden z wpisów po 633 600 zł to potwierdzony dubel. Obok leżą dwie umowy po 638 260 zł na odczynniki. Niczego nie odjęliśmy, więc klasa aparatury może być zawyżona najwyżej o 1,27 mln zł. Udział 86 proc. się od tego nie zmienia.