Jakie kompetencje mają w innych krajach zawody medyczne poza lekarzem (pielęgniarki, farmaceuci, fizjoterapeuci, asystenci lekarza, położne, ratownicy) i jak są opłacani — na tle Polski. Za granicą te zawody często odciążają lekarzy: samodzielnie przepisują leki, przyjmują bez skierowania, prowadzą własne wizyty. Uwaga: zestawienie informacyjne, stan 2025/2026 — część uprawnień jest w trakcie zmian (linki w wierszach). Na końcu: jak finansowany jest POZ.
| Kraj | Uprawnienia | Finansowanie | Źródło |
|---|---|---|---|
| Wielka Brytania | Niezależny przepisujący (V300) — samodzielna ordynacja leków; Advanced Nurse Practitioner: ocena, diagnoza, kierowanie. | Etat NHS (Agenda for Change). | źródło ↗ |
| USA | Nurse Practitioner — w ~27 stanach + DC pełna autonomia: diagnoza, badania, leki, własna praktyka. | Fee-for-service; własny billing Medicare (85% stawki lekarza). | źródło ↗ |
| Holandia | Verpleegkundig specialist — samodzielna diagnoza, leczenie i pełne przepisywanie w ramach specjalizacji. | Ubezpieczenia zdrowotne; rozliczenie przez DBC. | źródło ↗ |
| Szwecja | Pielęgniarka środowiskowa — ograniczone przepisywanie z zamkniętej listy (od 1994). | Etat/pensja (regiony). | źródło ↗ |
| Kanada | NP (Ontario najszerszy) — diagnoza, badania (RTG/CT/MRI), leki, kierowanie, kliniki NP-led. | Głównie pensja/finansowanie organizacyjne. | źródło ↗ |
| Australia | NP — leki (w tym PBS), badania, kierowanie; od XI 2024 bez wymogu współpracy z lekarzem. | Medicare (MBS) fee-for-service; własna praktyka. | źródło ↗ |
| Polska | Ordynacja wybranych leków i recepta kontynuacyjna (od 2016, po kursie); kierowanie na wybrane badania. Brak roli APN (projekt ustawy). | Etat/kapitacja NFZ; od 2023 odrębna „porada pielęgniarska". | źródło ↗ |
| Kraj | Uprawnienia | Finansowanie | Źródło |
|---|---|---|---|
| Wielka Brytania | „Pharmacy First" — leczy 7 schorzeń i wydaje leki Rx bez wizyty u lekarza; szczepienia; od 2026 każdy nowy farmaceuta = niezależny przepisujący. | NHS — fee-for-service + ryczałty (15 £/konsultacja). | źródło ↗ |
| USA | Szczepienia we wszystkich stanach; „test and treat"/usługi kliniczne zwykle przez Collaborative Practice Agreements. | Fee-for-service (ubezpieczyciele, Medicare Part D). | źródło ↗ |
| Holandia | Opieka farmaceutyczna: przeglądy lekowe, uzgadnianie leków; brak niezależnego przepisywania. | Ubezpieczenia — osobne świadczenia opieki (od 2012). | źródło ↗ |
| Szwecja | Brak przepisywania; doradztwo i wydawanie leków. | Marża apteczna; brak finansowania usług klinicznych w aptece. | źródło ↗ |
| Kanada | Wg prowincji — Alberta: inicjacja terapii dowolnym lekiem Rx; „minor ailments" (Ontario od 2023); szczepienia. | Publiczne, prowincjonalne fee-for-service. | źródło ↗ |
| Australia | Szczepienia; przepisywanie na wybrane schorzenia (Queensland, 2024/2025); przeglądy lekowe. | Federalne 8CPA + pilotaże stanowe (pacjent płaci). | źródło ↗ |
| Polska | Opieka farmaceutyczna i przegląd lekowy (ustawa 2021); szczepienia w aptekach; recepta farmaceutyczna ratunkowa; brak samodzielnego przepisywania. | Szczepienia — NFZ (~33 zł/podanie); przegląd lekowy — pilotaż z budżetu (100 zł), nie świadczenie NFZ. | źródło ↗ |
| Kraj | Uprawnienia | Finansowanie | Źródło |
|---|---|---|---|
| Wielka Brytania | Bezpośredni dostęp; First Contact Practitioner w POZ; niezależne przepisywanie po szkoleniu. | NHS, bezpłatne dla pacjenta. | źródło ↗ |
| USA | Direct access we wszystkich 50 stanach (część z limitami); zlecanie obrazowania wg stanu; bez przepisywania. | Prywatne/ubezpieczenia, per usługa. | źródło ↗ |
| Holandia | Bezpośredni dostęp (od 2006) — pacjent bez skierowania, fizjoterapeuta wykonuje screening. | Ubezpieczenie podstawowe (przewlekłe od 21. zabiegu). | źródło ↗ |
| Szwecja | Bezpośredni dostęp / self-referral bez skierowania. | Publiczne (regiony); dopłata pacjenta za wizytę. | źródło ↗ |
| Kanada | Zwykle bez skierowania (direct access, np. Ontario). | Częściowo publiczne wg prowincji; głównie prywatne/ubezpieczenia. | źródło ↗ |
| Australia | Zawód „primary contact" (od 1976) — bez skierowania GP dla problemów mięśniowo-szkieletowych. | Głównie prywatne; Medicare tylko w CDM (do 5 wizyt/rok). | źródło ↗ |
| Polska | Brak realnego bezpośredniego dostępu w NFZ — wymagane skierowanie (wyjątek: osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności). | NFZ, model rozliczeń „osobodni". | źródło ↗ |
| Kraj | Uprawnienia | Finansowanie | Źródło |
|---|---|---|---|
| Wielka Brytania | Physician Associate — pod nadzorem lekarza; nie przepisuje, nie zleca RTG/CT; regulowany przez GMC od 2024. | NHS (szpitale, POZ). | źródło ↗ |
| USA | Physician Assistant — diagnozuje, leczy, zleca badania, przepisuje (pod nadzorem/we współpracy). | Zatrudnienie + rozliczenie ubezpieczeniowe. | źródło ↗ |
| Holandia | Physician assistant — samodzielna diagnoza, leczenie, przepisywanie i 8 zastrzeżonych procedur (od 2018). | b.d. | źródło ↗ |
| Szwecja | Zawód PA nie istnieje (tylko tymczasowy „läkarassistent" dla studentów medycyny). | — | źródło ↗ |
| Kanada | PA pod nadzorem; przepisywanie wg prowincji; Ontario reguluje od 2025. | b.d. | źródło ↗ |
| Australia | PA nieuregulowany — praktycznie nieobecny. | — | źródło ↗ |
| Polska | Zawód kliniczny nie istnieje. „Asystent medyczny" = tylko wystawianie e-recept/e-skierowań/e-ZLA w imieniu lekarza (funkcja administracyjna). | Zatrudnienie w podmiocie leczniczym. | źródło ↗ |
| Kraj | Uprawnienia | Finansowanie | Źródło |
|---|---|---|---|
| Wielka Brytania | Autonomiczna opieka nad ciążą/porodem fizjologicznym; część z uprawnieniem przepisywania. | Etat NHS (Agenda for Change). | źródło ↗ |
| USA | Certified Nurse-Midwife — samodzielne prowadzenie ciąży niskiego ryzyka, przepisywanie; ~25 stanów pełna autonomia. | Fee-for-service; obowiązkowe świadczenie Medicaid. | źródło ↗ |
| Holandia | Samodzielny profesjonalista pierwszej linii; silna tradycja porodów domowych (>75% z położną). | Samozatrudnienie; stawki NZa; basisverzekering. | źródło ↗ |
| Szwecja | Barnmorska — bardzo szeroki zakres: antykoncepcja, IUD/implanty, aborcja farmakologiczna. | b.d. | źródło ↗ |
| Kanada | Autonomiczna opieka; zleca badania/USG, przepisuje z formularza; wybór miejsca porodu. | Publiczne (prowincje) — opłata za pełny „kurs opieki". | źródło ↗ |
| Australia | Endorsed midwife — przepisuje (PBS), zleca badania; od XI 2024 bez wymogu współpracy z lekarzem. | Medicare/PBS (numer świadczeniodawcy). | źródło ↗ |
| Polska | Kompleksowa opieka położnicza + wizyty patronażowe; ograniczone recepty (od 2016, rozszerzone 2024). | Roczna stawka kapitacyjna NFZ (osobna deklaracja wyboru). | źródło ↗ |
| Kraj | Uprawnienia | Finansowanie | Źródło |
|---|---|---|---|
| Wielka Brytania | Advanced paramedic — samodzielne/uzupełniające przepisywanie leków (od 2018); praca w A&E, gabinetach GP. | Publiczne (NHS). | źródło ↗ |
| USA | Poziomy EMT/Paramedic (wg stanu); rozwój community paramedicine (opieka prewencyjna i poszpitalna w domu). | Głównie za transport; wizyty domowe często nierefundowane. | źródło ↗ |
| Holandia | Na karetce pielęgniarka ratunkowa (RN + specjalizacja) — samodzielnie wg protokołów krajowych. | Publiczne/z ubezpieczenia (system non-profit). | źródło ↗ |
| Szwecja | Na karetce wymagana pielęgniarka (RN, od 2005); leki wg wytycznych krajowych. | Publiczne (21 regionów). | źródło ↗ |
| Kanada | Poziomy PCP/ACP/CCP (leki, zaawansowane drogi oddechowe); rozwój community paramedics. | Publiczne (prowincje/gminy). | źródło ↗ |
| Australia | Zawód regulowany krajowo od 2018 (AHPRA); tytuł „paramedic" prawnie chroniony. | Publiczne (stanowe służby ratownictwa). | źródło ↗ |
| Polska | Ustawa 2022 — samorząd i prawo wykonywania zawodu; praca w PRM (karetki/SOR); katalog leków do samodzielnego podania (rozp. 2023). | Publiczne (NFZ/budżet). | źródło ↗ |
Polska — kapitacja. POZ finansuje NFZ przede wszystkim roczną stawką kapitacyjną za każdego zadeklarowanego pacjenta (płaconą w transzach miesięcznych), niezależnie od liczby wizyt. Stawka bazowa lekarza POZ to 215,28 zł/rok(2025), mnożona przez współczynnik wieku: ~2,7 dla dzieci 0–6 lat, 1,0 dla 20–39 lat, ~1,3 dla 40–65, 2,7 dla 66–75 i 3,1 dla 75+. Pielęgniarka i położna POZ mają własne, odrębne stawki kapitacyjne (osobne deklaracje).
Poza kapitacją POZ dysponuje budżetem powierzonym na diagnostykę i opieką koordynowaną (od 2022) — środkami fee-for-service na badania (spirometria, ECHO, Holter) i ścieżki chorób przewlekłych, z Indywidualnym Planem Opieki Medycznej (IPOM) i dodatkiem za wielochorobowość. W 2024 na opiekę koordynowaną NFZ wypłacił POZ ponad 546 mln zł, przy całym budżecie POZ ok. 17,5 mld zł (2024) — czyli dominuje kapitacja, a fee-for-service jest rosnącym dodatkiem.
| Model finansowania POZ | Na czym polega | Kraje (przykłady) |
|---|---|---|
| Kapitacja | Opłata roczna za każdego zapisanego pacjenta (korygowana o wiek/ryzyko), niezależnie od liczby wizyt. | Holandia, Wielka Brytania (global sum), POLSKA |
| Fee-for-service | Opłata za każdą wykonaną poradę/usługę. | Niemcy, Francja, Kanada (historycznie) |
| Pensja (etat) | Lekarz POZ na stałej pensji w publicznym ośrodku zdrowia. | Szwecja, Hiszpania |
| Mieszane + premia za jakość (P4P) | Kapitacja + fee-for-service + premia za wskaźniki jakości (np. brytyjski QOF ~20–25% kontraktu). | Wielka Brytania (QOF), częściowo Holandia |
Źródła: NFZ — opieka koordynowana w POZ; NFZ — stawki opieki koordynowanej; Commonwealth Fund — profile krajów; NIVEL — Paying the GP in Europe. Stawki NFZ 2025 (zarządzenia 22/2025 i 34/2025/DSOZ) — współczynniki wieku do potwierdzenia w oryginale zarządzenia.