Diagnoza i kierunki naprawy ochrony zdrowia — w skrócie, bez owijania w bawełnę.
Nie powinniśmy patrzeć na wydatki na ochronę zdrowia jako jedną liczbę w relacji do PKB. Trzeba je rozgranulować i porównywać warstwami:
Dopiero w ten sposób można rzetelnie porównać się z innymi krajami. Dziś wydajemy głównie na szpitalnictwo — czyli ostatni etap leczenia, najdroższy i jednocześnie dający najmniejszą szansę wyleczenia. To leczenie skutków, nie przyczyn.
Zagraliśmy już w grę pt. „zwiększenie wydatków na ochronę zdrowia rozwiąże problem". Budżet NFZ urósł z ok. 100 mld zł (2020) do ponad 200 mld zł (2024; plan 2025 > 220 mld) — a liczba usług, które za te pieniądze realnie kupują obywatele, nie wzrosła proporcjonalnie.
Nie da się zwiększyć liczby usług bez zwiększenia podaży. Same pieniądze, bez podaży, podbijają tylko ceny.
Powinno być jawne, jak radzi sobie dany oddział na tle innych — pod kątem ilościowym, finansowym i jakościowym. Przykład miary: koszt na usługę. To sprawozdawczość zarządcza, a nie tylko rozliczenie z NFZ.
Żeby transparencja w ogóle zadziałała, musimy zapomnieć o zeszytach, w których prowadzone są kolejki — wszystko musi być w systemie e-rejestracji. Bez danych w systemie nie ma porównań ani odpowiedzialności.
Pacjenci nieodwołujący wizyt muszą ponosić koszt zmarnowanego slotu w systemie. Pusty termin to zmarnowany zasób i dłuższa kolejka dla pozostałych.
Dla jednostek chorobowych stanowiących największy wolumen w systemie lekarze powinni — podobnie jak piloci samolotów — kierować się ściśle określonymi procedurami: takie badania zlecamy, takie leki w takim przypadku.
Jeśli przypadek odbiega od standardu (np. wielochorobowość), lekarz dołącza notatkę z procesu myślowego — dlaczego postąpił inaczej, niż wskazuje procedura. Standaryzacja tam, gdzie to możliwe; uzasadniona swoboda tam, gdzie to konieczne.
Bodziec działa po obu stronach: i pacjent, i lekarz są zainteresowani realną profilaktyką, a nie leczeniem dopiero zaawansowanej choroby.
Nie chodzi o likwidację NFZ, tylko o dołożenie wolnego wyboru płatnika obok NFZ. Pacjent mógłby zdecydować, gdzie trafia jego składka, a płatnicy konkurowaliby jakością i dostępnością opieki.
Pacjent powinien mieć dostęp do swojej dokumentacji medycznej w tym samym zakresie, w jakim jest ona prowadzona w EDM (elektronicznej dokumentacji medycznej) — z rozpoznaniem i zaleceniami włącznie. Dziś zakresy bywają różne, a to, co widzi pacjent, jest często niepełne. To jego dane i jego zdrowie — powinien je widzieć w komplecie.
Zakaz łączenia pracy urzędnika z funkcją interesariusza, którego ten urzędnik dotyczy — np. jednoczesnego pełnienia funkcji w samorządzie zawodowym i w jednostce podległej Ministrowi Zdrowia. To ryzyko konfliktu interesów: trudno jednocześnie reprezentować grupę zawodową i nadzorować ją z poziomu administracji państwowej.
Najwięcej tracimy nie na pojedynczych nadużyciach, lecz na źle ułożonych procesach. Kilka typowych przykładów:
Profilaktyka nie ruszy samą edukacją, dopóki bodźce finansowe wskazują w przeciwną stronę (patrz „Ważne dane" → mapa motywacji wzdłuż ścieżki). Trzeba powiązać oczekiwane zachowanie z nagrodą — po obu stronach.
Pomysł do dyskusji: pacjent z aktualną profilaktyką mógłby skierować np. 10% swojej składki zdrowotnej do wybranego lokalnego stowarzyszenia lub klubu sportowego. Warunkiem jest bycie po badaniach — więc sam mechanizm zachęca najpierw do profilaktyki.
Efekt jest potrójny:
To inwestycja „w górę drabiny opieki": każda złotówka w ruch i profilaktykę zwykle zwraca się wielokrotnie w uniknionych kosztach leczenia chorób układu krążenia, cukrzycy czy otyłości. Człowiek, który nie trafi do nas na drogie leczenie, to najtańszy „pacjent", jakiego system może mieć.
Każdy szpital co miesiąc raportuje każdą usługę, na której dopłacił — zestawiając przychód z NFZ z realnym kosztem jednostkowym w tym szpitalu (koszt lekarza i personelu, materiałów, amortyzacji, kosztów ogólnych / overhead). Przykład: poród — przychód z NFZ 1 000 zł, a realny koszt 1 050 zł → strata 50 zł na usłudze.
Taki raport powstaje per każda nierentowna usługa w każdym szpitalu. Dzięki temu jasne staje się, gdzie problem leży po stronie taryfy NFZ (cena nie pokrywa kosztu — do korekty wyceny), a gdzie po stronie nieefektywności szpitala (ten sam zabieg gdzie indziej kosztuje mniej — do naprawy). Cel: żeby szpital jako całość realnie wyszedł na zero, zamiast ukrywać straty w ryczałcie.
Warunkiem jest jednolity rachunek kosztów — Standard Rachunku Kosztów formalnie już istnieje, ale jest wdrożony niejednolicie (patrz „Ważne dane" → rzeczywisty koszt procedury). Bez porównywalnego kosztu jednostkowego nie da się odróżnić zaniżonej wyceny od marnotrawstwa.
Dziś bodźce rosną w stronę szpitala: najsłabsze przy profilaktyce, najsilniejsze przy kosztownym zabiegu (zobacz „Ważne dane" → mapa motywacji wzdłuż ścieżki). Skoro nikt nie ma interesu w zapobieganiu, system leczy skutki. Trzeba ten układ odwrócić — tak na każdym etapie, dla pacjenta i dla lekarza:
Efekt docelowy: lekarzowi zależy, żeby jego pacjenci byli przebadani populacyjnie pod kątem ryzyka chorób; pacjentowi zależy, bo dbanie o siebie daje realną, odczuwalną korzyść. Profilaktyka przestaje być apelem, a staje się najbardziej opłacalnym wyborem po obu stronach.
Schemat poglądowy (siła bodźca 1–5 ●, nie zmierzone dane). Dziś motywacja rośnie ku najdroższemu, najpóźniejszemu etapowi — najsłabsza przy profilaktyce, najsilniejsza przy zabiegu w szpitalu. Docelowonagrodę trzeba „dosypać z przodu": premia dla POZ za zbadaną populację i namacalna korzyść dla pacjenta za dbanie o siebie, tak by opłacało się zatrzymać chorobę wcześnie — szpital nadal jest opłacany za zabieg, ale przestaje być jedynym miejscem z silnym bodźcem. Pełną analizę mechanizmów płatności pokazuje „Ważne dane → mapa motywacji wzdłuż ścieżki".