W danych NFZ o pobytach w szpitalu „średnich zabiegów” gardła i krtani jest w 2024 r. o dwie trzecie mniej niż rok wcześniej, a „dużych” dwa i pół raza więcej. Wygląda to tak, jakby szpitale zaczęły operować albo opisywać operacje inaczej. To nie szpitale to zmieniły. Od 1 października 2023 r. NFZ przeniósł wycięcie migdałków z grupy wycenianej na 1 400 punktów do grupy wycenianej na 2 835 punktów. Ta sama operacja jest dziś warta dwa razy więcej. Przejrzeliśmy duże spadki w tych danych z lat 2019–2025. Poza rokiem pandemii większość zbiega się ze zmianą reguł NFZ. Z samych danych tego nie widać.

Jak NFZ płaci szpitalowi. Za pobyt pacjenta szpital dostaje kwotę zależną od grupy, do której pobyt trafia. Grup jest kilkaset, każda ma kod (np. C12) i wycenę w punktach. O tym, do której grupy trafia pacjent, decydują choroba i wykonane zabiegi według reguł, które ustala NFZ w zarządzeniu. Gdy NFZ zmienia reguły, ci sami pacjenci trafiają do innych grup.

Migdałki: z 1 400 na 2 835 punktów

Zarządzenie Prezesa NFZ nr 142/2023/DSOZ przeniosło z grupy C14 do C12 siedem procedur: sześć odmian wycięcia migdałków (podniebiennych, gardłowego, językowego, także ich resztek) i jeden zabieg na krtani. Zmianę wprowadzono, jak pisze NFZ, „zgodnie z poleceniem Ministra Zdrowia z dnia 13 czerwca 2023 r.”. Skutek finansowy zmian w laryngologii NFZ ocenił na 91,7 mln zł. Wyceny samych grup się nie zmieniły. Zmieniło się to, w której grupie rozlicza się wycięcie migdałków.

Dane zgadzają się z datą co do kwartału. Zmiana obowiązuje od października, więc w 2023 r. działała przez jeden kwartał. Przyrost grupy C12 w 2023 r. (9,1 tys.) to jedna czwarta przyrostu za dwa lata (36,6 tys.). Operacje migdałków u dzieci mają osobną grupę i tę NFZ podniósł do poziomu C12, z 2 071 do 2 835 punktów.

Noworodki z żółtaczką: z jednej grupy do drugiej

Od 1 października 2022 r. noworodek z żółtaczką leczony naświetlaniem przez co najmniej dobę trafia do grupy N24, a nie N25 (zarządzenie 127/2022/DSOZ, doprecyzowane zarządzeniem 10/2023/DSOZ). Grupa N25 dostała jednocześnie ostrzejsze warunki: co najmniej trzy procedury z listy NFZ zamiast jednej i wiek dziecka poniżej 4 tygodni zamiast 26. Jej wycena spadła z 3 063 do 2 235 punktów. Wycena N24 prawie się nie zmieniła: 4 941 punktów zamiast 5 013. Zmiany wdrażały nowe taryfy Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT).

Liczby się tu nie sumują. Grupa N25 straciła między 2021 a 2023 r. 89,6 tys. pobytów, a N24 zyskała 63,7 tys. W tym samym czasie rodziło się coraz mniej dzieci. Gdzie trafiła reszta, z tych danych nie da się ustalić.

Prostatektomia: nowe grupy i nowa technika

Operacja robotem dostała własną grupę od 1 kwietnia 2022 r., wycenioną na 19 842 punkty (zarządzenie 41/2022/DSOZ). Od października 2022 r. z dotychczasowej grupy wydzielono operacje laparoskopowe, 13 463 punkty. Tradycyjna operacja została w starej grupie, wycenionej na 8 913 punktów. Dlatego stara grupa w danych prawie znika. Tu jednak za zmianą katalogu idzie prawdziwa zmiana w szpitalach: operacji robotem było w 2022 r. (od kwietnia) 2,2 tys., a w 2025 r. już 10,8 tys.

Przewód pokarmowy: pięć grup zamienionych na pięć innych

Od 1 lipca 2024 r. NFZ zlikwidował pięć grup zabiegów przewodu pokarmowego, w tym endoskopowych, i utworzył pięć nowych (zarządzenie 68/2024/DSOZ). Nie da się ich połączyć w pary: jedna stara grupa rozpadła się na cztery nowe. Jedne zabiegi zyskały na wycenie, np. z 650 na 1 566 punktów, inne straciły, np. z 6 554 na 3 037. Skutek finansowy NFZ podał dla całej sekcji chorób przewodu pokarmowego: 772,8 mln zł rocznie.

Choroby krwi: katalog tłumaczy cenę, ale nie liczbę pacjentów

Od 1 kwietnia 2021 r. te dwie grupy mają nowe wyceny z taryfy AOTMiT (zarządzenie 55/2021/DSOZ, obwieszczenie AOTMiT). Wycena dłuższego pobytu wzrosła z 3 838 do 9 862 punktów, krótszego z 650 do 2 988. To tłumaczy, dlaczego jeden pobyt kosztuje dziś więcej.

Nie tłumaczy, dlaczego pobytów jest tyle więcej. W grupie S05 było ich w 2019 r. 11 868, a w 2024 r. 60 176, ponad pięć razy więcej. Reguły, które decydują o trafieniu do tych grup, są takie same w czterech wersjach zarządzenia z lat 2020–2023, które porównaliśmy. Spośród dużych wzrostów, które sprawdziliśmy w aktach NFZ, to jedyny, którego zmiana katalogu nie wyjaśnia. Skalę potwierdza drugi zbiór NFZ, o kwotach dla szpitali: z 44,4 mln zł w 2020 r. do 1 415 mln zł w 2024 r. dla obu grup. Żeby go zrozumieć, trzeba wiedzieć, z jakimi chorobami ci pacjenci leżą w szpitalu, rok po roku. Tego NFZ w tym zbiorze nie podaje.

Dlaczego to ważne

• Dane pokazują fałszywe trendy. Zbiór NFZ o hospitalizacjach podaje kod grupy i liczby, ale nie mówi, że w danym roku zmieniły się reguły. Kto patrzy na same liczby, zobaczy nagłą zmianę w szpitalach tam, gdzie zmienił się przepis.
• Pieniądze nie zawsze idą w górę. Wycięcie migdałków zyskało, ale grupa N25 i część zabiegów endoskopowych straciły na wycenie. Każda taka zmiana przesuwa pieniądze między grupami świadczeń.
• Chodzi o duże kwoty. Według samego NFZ te decyzje to 91,7 mln zł w laryngologii i 772,8 mln zł rocznie w sekcji chorób przewodu pokarmowego. W danych o pobytach w szpitalu nie ma po nich śladu poza skokiem liczb.

Czego brakuje

• Spisu zmian katalogu przy danych. Wystarczyłaby tabela: grupa, data zmiany, numer zarządzenia, co przeniesiono, wycena przed i po. NFZ ma te informacje w swoich zarządzeniach, ale rozsiane po kilkudziesięciu aktach i załącznikach.
• Chorób i zabiegów w każdej grupie, rok po roku. Bez tego nie da się sprawdzić, skąd wziął się pięciokrotny wzrost w chorobach krwi.
• Ceny punktu. NFZ ustala ją w umowie z każdym szpitalem i jej nie publikuje. Dlatego piszemy o punktach, a nie o złotych.

Liczby pobytów są częściowo szacunkiem: NFZ ukrywa komórki z mniej niż pięcioma przypadkami, więc tę część liczby szacujemy. W kluczowych grupach porównaliśmy wynik z niezależnym zbiorem NFZ o kwotach dla szpitali i różnica wynosi 0–2 proc. Cytaty z zarządzeń, listy przeniesionych zabiegów i porównanie wycen są w repozytorium projektu, w katalogu docs/research/jgp-migracje/.