System TERAZ
środek ciężkości: szpital + drogie leczeniediagnoza finansowania SGH nałożona na wspólny kręgosłup: regulator → płatnik → ścieżka pacjentaWarstwa nadzoru — regulator (MZ), płatnik (NFZ) i źródło środków (składka)
regulatorMinisterstwo Zdrowia
koszykKoszyk świadczeń zbyt szeroki, model „wszystko albo nic” — brak systematycznego przeglądu; rozjazd między obietnicą a możliwością sfinansowania ze składki
profilaktykaProfilaktyka nie ma odrębnego strumienia — ~2% wydatków, trend spadkowy; przegrywa o środki z medycyną naprawczą (efekt odroczony)
płatnikNFZ
za proceduryPłaci za liczbę procedur (JGP, czas pobytu), a nie za efekt zdrowotny; 2016–2024 koszty +64% realnie przy wzroście świadczeń o ~10%
wycenyWyceny oderwane od realnych kosztów; brak automatycznej indeksacji do inflacji i płac → zadłużanie szpitali
dotacjeUdział składki w przychodach NFZ spadł z 94% do 83% — rosnące uzależnienie od dotacji; luka 2025–2028 216,5–249 mld zł
źródło środkówSkładkowicze
nierówneSkładkę płaci ~72% społeczeństwa (26,2 mln); luka między uprawnionymi a płacącymi ~36 mld zł
wyłączeniaRolnicy KRUS 1 zł/ha; dochody z kapitału i najmu poza składką; emeryci płacą ~32% mniej niż pracownicy
demografiaSam efekt demograficzny obniża wpływy o ~22%; wiek poprodukcyjny to 23,9% populacji, w 2060 ~⅓
Ścieżka pacjenta — POZ → AOS → szpital → opieka długoterminowa
wchodziPacjent
choroby stylu życiaDominują choroby zależne od stylu życia: krążenie 36,9% zgonów, nowotwory 24,4%; nadwaga >53%, otyłość ~25%
do uniknięciaUmieralność możliwa do uniknięcia +45% vs UE-27; brak bodźców prozdrowotnych po stronie pacjenta
→
rejestruje się
podstawowa opiekaPOZ
słaba bazaProfilaktyka i wczesne wykrywanie niedofinansowane — za słaba baza, by „odwrócić piramidę” świadczeń
→
kolejka
specjalistaAOS
brak przesunięciaMechanizmy płatności nie przesuwają środków do opieki ambulatoryjnej i koordynowanej — koszyk nie sprzyja deszpitalizacji
↗
eskalacja · drogo
koniec ciężki i drogiSzpital
środek ciężkościLeczenie szpitalne to 49% wydatków NFZ (2024) — pieniądze idą na skutki, nie na zapobieganie
hospitalizacje socjalne„Hospitalizacje socjalne” — drogie łóżka szpitalne używane do celów opiekuńczych
→
brak miejsca poza szpitalem
po leczeniuOpieka długoterminowa
niedofinansowanieWydatki na LTC 7,9% vs 17,1% UE; na styku dwóch systemów (NFZ / pomoc społeczna JST) — przerzucanie kosztów
ciężar rodzin~80% potrzebujących obejmuje opieka rodzin (kobiety 50–60 lat), a rodziny się kurczą; wydatki publiczne LTC ×3 do 2070
Poza zakresem raportu — kadry, jakość kliniczna, nadzór nad zatrudnieniem
nie dotyczy tego opracowaniaKadry · jakość · nadzór
Raport SGH dotyczy architektury finansowania (strony przychodowej). Problemy kadrowe, jakości klinicznej i nadzoru nad zatrudnieniem (kominy płacowe, spółki walizki, bilokacja, standardy) nie są jego przedmiotem — te warstwy adresują propozycja MZ i propozycja PSOZ. Zostawiamy tę warstwę w kręgosłupie, by mapy dało się porównywać 1:1.
problemy z diagnozy raportu SGH
wspólny kręgosłup: regulator → płatnik → ścieżka pacjenta — jak w opracowaniach MZ i PSOZ
Konkluzje
pomost: diagnoza → mechanizm SGHjak każdy problem finansowania łączy się z konkretną rekomendacją raportuTeza raportu SGH: nie sam poziom nakładów, lecz sposób ich gromadzenia, dystrybucji i rozliczania decyduje o systemie. Samo zwiększenie % PKB bez zmiany zasad sprawi, że problemy odtworzą się w podobnej skali. Poniżej: diagnoza → wniosek → mechanizm SGH.
System TERAZ
Wniosek
Mechanizm SGH
terazNierówne oskładkowanie; luka ~36 mld zł, KRUS i kapitał poza składką
wniosekSolidaryzm jest dziurawy — nie wszyscy dokładają się na tych samych zasadach
SGHPowszechność bez wyłączeń + oskładkowanie kapitału i najmu + składka z budżetu za dzieci
terazPłacenie za procedury; koszty +64% realnie bez efektu
wniosekSystem nagradza aktywność, nie wynik zdrowotny
SGHFinansowanie za wartość — bonusy za jakość, kary za niską efektywność, indeksacja wycen
terazProfilaktyka ~2% i przegrywa o środki z leczeniem
wniosekBez osobnego, stabilnego strumienia profilaktyka zawsze przegra
SGHFundusz Zdrowia Publicznego + podatki od „grzechów” (earmarking) + ustawowe minimum 3–5%
terazBrak odporności na demografię; składka NFZ 94%→83%, luka do 249 mld zł
wniosekWpływy nie nadążają za kosztami — deficyt rośnie
SGHZnaczony strumień + „bezpiecznik” budżetowy + szersza baza; sporne: wyższy wiek emerytalny
terazLTC nieprzygotowane — 7,9% vs 17,1% UE, hospitalizacje socjalne
wniosekDwa systemy przerzucają koszty, ciężar spada na rodziny
SGHSkładka pielęgnacyjna 1–2% + Fundusz Opieki Długoterminowej + standaryzacja niesamodzielności
System PRZYSZŁOŚCI
Raport SGH · 2026rekomendacje finansowania na wspólnym kręgosłupie: regulator → płatnik → ścieżka pacjentaWarstwa nadzoru — regulator (MZ), płatnik (NFZ) i źródło środków (składka)
regulatorMinisterstwo Zdrowia
koszykRedefinicja koszyka — część gwarantowana (bezpłatna, zdefiniowana) + uzupełniająca (dopłaty); koniec modelu „wszystko albo nic”
funduszFundusz Zdrowia Publicznego — odrębny strumień na profilaktykę, ustawowe minimum 3–5% wydatków publicznych (wzór Danii)
koordynacjaKoordynator profilaktyki w randze ministra (KPRM); „cele centralne, realizacja regionalna” + finansowanie efektów, nie aktywności
płatnikNFZ
płać za wynikFinansowanie za wartość — bonusy za jakość, kary za niską efektywność, real-world evidence
wycenyAutomatyczna indeksacja wycen do inflacji i kosztów — koniec zadłużania szpitali zaniżoną taryfą
piramidaPrzegląd koszyka → przesunięcie środków szpital → POZ/AOS/opieka koordynowana
koszyk · przeglądRedefinicja koszyka — część gwarantowana (bezpłatna) + uzupełniająca z dopłatami; systematyczny przegląd zamiast „wszystko albo nic”
źródło środkówSkładkowicze
powszechnośćSkładka bez wyłączeń — koniec zwolnień (KRUS); oskładkowanie kapitału i najmu; ograniczenie arbitrażu
gwarancjaSkładka z budżetu za niepłacących (dzieci), zryczałtowana; ratownictwo z budżetu jako „dobro publiczne”; wzrost stopy (9%) jako konsekwencja reformy
podatki zdrowotnePodatki od „grzechów zdrowotnych” (cukrowy, tłuszcze trans, tytoń, alkohol) — earmarking na profilaktykę
Ścieżka pacjenta — profilaktyka → POZ → AOS → szpital → opieka długoterminowa
wchodziPacjent
bonusWarunkowość oparta na nagrodzie (nie karze): bon/bonus składkowy za profilaktykę; pakiet „Moje Zdrowie”
współpłacenieWspółpłacenie z osłoną ubogich (max 2% dochodu, wzór Niemcy) + opłata za no-show
buforUbezpieczenia uzupełniające (komplementarne/suplementarne) z ulgami — bufor przed kumulacją dopłat
→
zdrowa populacja
rdzeń systemuPOZ
koordynacjaWzmocnienie POZ i opieki koordynowanej — prowadzenie stabilnych przewlekle chorych w POZ zamiast w AOS
medycyna pracyIntegracja badań medycyny pracy z profilaktyką — koniec dublowania
→
gdy potrzeba specjalisty
specjalistaAOS
powrót do POZBodźce przesuwające środki do opieki ambulatoryjnej; odsyłanie ustabilizowanych z powrotem do POZ
↗
tylko gdy konieczne
leczenie ciężkieSzpital
za wynikFinansowanie za efekt zdrowotny, nie za liczbę procedur; koncentracja na leczeniu, które naprawdę wymaga szpitala
→
po leczeniu — poza szpital
po leczeniuOpieka długoterminowa
składka pielęgnacyjnaPowszechne ubezpieczenie od niesamodzielności — 1–2% dochodu, z udziałem pracodawcy (wzór Niemcy, Japonia)
integracjaFundusz Opieki Długoterminowej — koniec „hospitalizacji socjalnych”; standaryzacja niesamodzielności (ICF); indywidualne konta LTC jako bufor
Poza zakresem raportu — kadry, jakość kliniczna, nadzór nad zatrudnieniem
nie dotyczy tego opracowaniaKadry · jakość · nadzór
Raport SGH proponuje wyłącznie architekturę finansowania. Rozwiązania kadrowe, jakości klinicznej (standardy, KPI) i nadzoru nad zatrudnieniem nie są jego przedmiotem — te warstwy budują propozycja MZ i propozycja PSOZ. Warstwę zostawiamy w kręgosłupie, by mapy dało się porównywać 1:1. Część rekomendacji finansowych jest przy tym sporna nawet wśród autorów (maks. pułap składki, wyższy wiek emerytalny — najniższa wdrażalność 1,79; ograniczenie finansowania leczenia skutków zachowań ryzykownych — najniższa skuteczność 2,93), a współpłacenie i ubezpieczenia uzupełniające mogą pogłębiać nierówności i wymagają osłony ubogich.
Źródło: Góra M., Fal A. M., Kolasa K. i in. (2026). „Nowa architektura finansowania ochrony zdrowia w Polsce. Systemowa diagnoza i rekomendacje eksperckie”, Think Tank SGH dla Ochrony Zdrowia.
Checklista zadań do realizacji
rekomendacje SGHkonkretne rekomendacje z raportu, pogrupowane wg filarówOperacyjna lista rekomendacji z raportu Think Tanku SGH (2026), pogrupowana wg filarów. Odhaczaj to, co uznasz za warte wdrożenia — postęp zapisuje się lokalnie w Twojej przeglądarce.
1Profilaktyka i prewencja
fundusz · sin taxes · zachęty
2Wpływy i solidaryzm
powszechność · baza · gwarancja wpływów
3Koszyk, współpłacenie, wartość
koszyk · dopłaty · płać za wynik
4Opieka długoterminowa
składka pielęgnacyjna · fundusz LTC
5Przekrojowe (sporne)
demografia · zachowania ryzykowne
Backtesting — weryfikacja szczelności systemu
test odpornościczy nowa architektura finansowania SGH domknęłaby luki i „ucieczki”| Scenariusz / luka | Domknięte? | Mechanizm — jak architektura SGH by to złapała |
|---|---|---|
| Nakładające się dyżury jednego lekarza w kilku placówkach naraz (bilokacja) | ❌ NIE | Poza zakresem. SGH to architektura finansowania (strona przychodowa), nie nadzór nad czasem pracy; bilokację domykają MZ i PSOZ. |
| Zgłoszony dyżur bez realnej pracy / obecności („dyżury widmo”) | ❌ NIE | Poza zakresem. Dyżury widmo to kontrola realnej pracy i rozliczeń kadrowych; SGH wprowadza reguły finansowania, nie raportowanie obecności. |
| „Kominy płacowe” — stawki oderwane od poziomu / rodzaju szpitala | ❌ NIE | Poza zakresem. Kominy płacowe to nadzór nad wynagrodzeniami; SGH nie reguluje płac, tylko przychody i wyceny systemu. |
| „Proceder walizkowy” — spółka walizka / obejście konkurencji (art. 26) | ❌ NIE | Poza zakresem. Spółka walizka / obejście konkurencji (art. 26) to nadzór nad zatrudnieniem; SGH tego nie adresuje (domyka MZ). |
| Nieprzejrzysty kontrakt B2B — zawyżona stawka „w próżni informacyjnej” | ❌ NIE | Poza zakresem. Jawność kontraktów B2B leży poza finansowaniem; SGH nie proponuje jawności wynagrodzeń. |
| Szpital dopłaca do nierentownych procedur (taryfa NFZ < realny koszt) | ⚠️ CZĘŚCIOWO | Wartość i indeksacja, bez kosztu jednostkowego. Finansowanie za wartość i automatyczna indeksacja zbliżają wycenę do kosztu, ale raport nie wprowadza raportowania kosztu jednostkowego per procedura. |
| Wyceny NFZ oderwane od kosztów i nieindeksowane do inflacji | ✅ TAK | Automatyczna indeksacja wycen. Waloryzacja taryf do inflacji i kosztów kończy zadłużanie szpitali zaniżoną, niewaloryzowaną taryfą — wprost centralny mechanizm SGH. |
| Nieprzejrzysty konkurs / kontraktowanie NFZ (bez jawnych zasad i kwot) | ❌ NIE | Poza zakresem. Jawność konkursów/kontraktowania NFZ to nadzór proceduralny; SGH zmienia zasady finansowania, ale nie wymaga jawnych wyników postępowań. |
| Nieprawdziwe dane o kolejkach (NIK: ~60% szpitali) | ❌ NIE | Poza zakresem. Nieprawdziwe dane o kolejkach to jakość danych i nadzór; SGH nie dotyka e-rejestracji. |
| Protekcja / „salonik VIP” / pierwszeństwo po wizycie prywatnej | ❌ NIE | Poza zakresem. Protekcja/„salonik VIP” to nadzór nad równym dostępem; SGH reguluje przychody i koszyk, nie kontrolę pierwszeństwa. |
| Wypychanie na zbędne wizyty AOS i trzymanie stabilnych w AOS zamiast POZ | ⚠️ CZĘŚCIOWO | Wzmocnienie POZ i opieki koordynowanej. Płatność zachęca, by stabilny przewlekle chory był prowadzony w POZ zamiast w AOS; brak twardej kontroli zbędnych wizyt, więc tylko bodziec. |
| Profilaktyka cięta w budżecie / podatek cukrowy niewykorzystany na zdrowie | ✅ TAK | Fundusz Zdrowia Publicznego. Ustawowe minimum 3–5% i earmarking wpływów z podatku cukrowego dają profilaktyce stały strumień odporny na cięcia. |
| Hospitalizacja socjalna — „gotowy do wypisu” blokuje łóżko (brak opieki długoterminowej) | ✅ TAK | Fundusz Opieki Długoterminowej + składka pielęgnacyjna 1–2%. Wydzielony strumień na LTC i standaryzacja niesamodzielności (ICF) przenoszą opiekę poza szpital, kończąc „hospitalizacje socjalne”. |
| „Martwe dusze” — świadczenie rozliczone, a nigdy nieudzielone / pacjent nie zna kosztu | ⚠️ CZĘŚCIOWO | Finansowanie za wartość + współpłacenie. Płacenie za efekt i osobisty udział pacjenta w koszcie zwiększają czujność, ale SGH nie wprowadza weryfikacji „martwych dusz” ani cennika dla pacjenta. |
| Ukrywane zakażenia szpitalne i niezgłaszane błędy medyczne | ❌ NIE | Poza zakresem. Ukrywane zakażenia i błędy medyczne to jakość kliniczna; raport wprost wyłącza jakość kliniczną ze swojego przedmiotu. |
| Dublowanie badań przez brak wymiany dokumentacji (EDM) | ⚠️ CZĘŚCIOWO | Integracja badań medycyny pracy z profilaktyką. Kończy dublowanie na tym styku, ale SGH nie wprowadza obowiązku elektronicznej wymiany dokumentacji (EDM) — szersze dublowanie pozostaje poza zakresem. |
| Dane systemu ukryte / publikowane „na życzenie” (brak open data) | ❌ NIE | Poza zakresem. Open data / jawność danych systemu to transparentność i nadzór; SGH reguluje przychody, koszyk i wyceny. |